Shloka 33

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

Devanagari script

मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च।।।।महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः।हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान्।।।।

Transliteration

maṇikāñcanacitrāṇi śayanāny āsanāni ca॥4.50.33॥

mahārhāṇi ca yānāni dadṛśus te samantataḥ |

haimarājatakāṁsyānāṁ bhājanānāṁ ca sañcayān॥4.50.34॥

Translation

Khắp nơi họ thấy giường nằm và ghế ngồi được khảm ngọc, dát vàng; lại có những cỗ xe quý giá. Họ cũng thấy những đống đồ dùng chất cao—bình bát và khí cụ bằng vàng, bạc và đồng.

Word by Word

• अगरूणाम्: of aloeswood/incense
• अगरूणाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अगुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दिव्यानाम्: of divine/excellent
• दिव्यानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (qualifying agarūṇām/candanānām)

• चन्दनानाम्: of sandalwood
• चन्दनानाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सञ्चयान्: heaps/collections
• सञ्चयान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सञ्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• शुचीनि: pure
• शुचीनि: कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural (qualifying अभ्यवहार्याणि)

• अभ्यवहार्याणि: eatables, fit to be eaten
• अभ्यवहार्याणि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अभ्यवहार्य (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: भविष्यत्/योग्यतार्थक कृदन्त (णीय/यत्-प्रत्यय; fit to be eaten) from √हृ/√हृ (to take) with अभ्यव- (idiomatically ‘to eat’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• मूलानि: roots
• मूलानि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• फलानि: fruits
• फलानि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Context

They saw trees bright like corals in full bloom and ripe fruits. Golden bees were found hovering around making all kinds of honey.

Characters & Entities

• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The text highlights material allure to underscore a dharmic lesson: righteousness requires not being mastered by possessions, especially when one has a higher duty.

What is the narrative situation?

The vanaras survey richly furnished interiors and stores of valuables within the wondrous region.

Which character virtue is emphasized?

Integrity (satya to one’s vow/charge): remaining aligned to the search for Sītā rather than settling into comfort.