Home›Ramayana›Kishkindha Kanda›Sarga 50›Shloka 30
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 30

ऋक्षबिलप्रवेशः

Entry into the Rikshabilam Cave

Devanagari script

काञ्चनानि विमानानि राजतानि तथैव च।।।।तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च।हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च।।।।ददृशुस्तत्र हरयो गृहमुख्यानि सर्वशः।

Transliteration

kāñcanāni vimānāni rājatāni tathaiva ca॥4.50.30॥

tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca |

haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca॥4.50.31॥

dadṛśus tatra harayo gṛhamukhyāni sarvaśaḥ |

Translation

Bấy giờ bầy khỉ thấy khắp nơi những dinh thự huy hoàng, những cung điện cao vút—có cái bằng vàng ròng, có cái bằng bạc sáng; cửa sổ bằng vàng tinh luyện, song cửa phủ lưới ngọc trai. Những ngôi nhà nền móng vàng bạc, điểm trang bảo châu vaidūrya, bày ra khắp chốn.

Word by Word
काञ्चनानिgolden
काञ्चनानि:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; here Accusative plural qualifying विमानानि
विमानानिpalaces/lofty mansions
विमानानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
राजतानिsilver (made)
राजतानि:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootराजत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural (qualifying विमानानि)
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: in that manner/also)
एवindeed/just
एव:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तपनीयगवाक्षाणिgolden windows
तपनीयगवाक्षाणि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपनीय + गवाक्ष (प्रातिपदिक)
Formसमासः: कर्मधारय/तत्पुरुष (तपनीयेन कृताः गवाक्षाः = golden windows); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
मुक्ताजालावृतानिcovered with lattices of pearls
मुक्ताजालावृतानि:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootमुक्ता + जाल + आवृत (कृदन्त; √वृ with आ-)
Formसमासः: षष्ठी-तत्पुरुष (मुक्तानां जालम् = lattice of pearls) + तृतीया-तत्पुरुष (जालेन आवृतानि); आवृत = क्त-प्रत्ययान्त (PPP); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (qualifying preceding nouns)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हैमराजतभौमानिmade of gold, silver, and earth/stonework
हैमराजतभौमानि:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootहैम + राजत + भौम (प्रातिपदिक)
Formसमासः: द्वन्द्व (हैम-राजत-भौम = of gold, silver, and earth/ground) used adjectivally; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
वैदूर्यमणिमन्तिadorned with vaidurya gems
वैदूर्यमणिमन्ति:
कर्मविशेषण (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootवैदूर्य + मणि + मन्त (प्रातिपदिक)
Formसमासः: षष्ठी-तत्पुरुष (वैदूर्यस्य मणयः) + मतुप्-अर्थे मन्त (possessing); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ददृशुःthey saw
ददृशुः:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; Parasmaipada
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
हरयःthe monkeys
हरयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; Nominative plural
गृहमुख्यानिexcellent houses
गृहमुख्यानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootगृह + मुख्य (प्रातिपदिक)
Formसमासः: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः (गृहाणां मुख्यानि = chief/excellent houses); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; Accusative plural
सर्वशःeverywhere, all around
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formप्रकार/व्याप्तिवाचक-अव्यय (adverb: in every way/throughout)
Context

The vanaras beheld high-rise palaces built with gold and silver. The windows fixed on the roof were golden, shaped like cow's eye with lattices of pearls. They also saw best of houses built in gold, silver and clay, decorated with precious gems including vaidurya.

Characters & Entities
V
Vanaras (Harayas)
V
Vimāna (lofty palace structures)
P
Pearls (muktā)
V
Vaidūrya (gem)

FAQs

The verse frames opulence as a potential distraction; dharma is to remain truthful to one’s mission and not be diverted by wealth or spectacle.

The vanaras, moving through the marvelous hidden region, encounter palace-like buildings richly constructed and gem-adorned.

Detachment (vairāgya in practice): the ability to witness luxury without becoming ensnared by it.

←Previous Verse
Next Verse→