Shloka 5

वानरसेनानिर्गमनम्

Dispatch of the Vanara Search Parties

Devanagari script

पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः।।4.45.5।।ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः।अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः।।4.45.6।।

Transliteration

pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ ||4.45.5||

tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |

agastyācaritām āśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ ||4.45.6||

Translation

Vị thủ lĩnh bầy vượn Vinata lên đường về phương Đông. Còn Hanumān, con của Thần Gió, cùng Tārā, Aṅgada và các vị khác, tiến về phương Nam—miền đất được thánh hiền Agastya từng du hành và gia hộ.

Word by Word

• पूर्वाम्: eastern
• पूर्वाम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• दिशम्: direction
• दिशम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रतिययौ: went/set out
• प्रतिययौ: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: प्रति-या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विनतः: Vinata
• विनतः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: विनत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• हरियूथपः: leader of monkeys
• हरियूथपः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘हरीणां यूथपः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ताराङ्गदादिसहितः: accompanied by Tara, Angada, etc.
• ताराङ्गदादिसहितः: कर्ता (Karta, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तारा (प्रातिपदिक) + अङ्गद (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सहित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: समाहार-तत्पुरुष ‘तारा-अङ्गद-आदि-भिः सहितः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• प्लवङ्गः: monkey
• प्लवङ्गः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मारुतात्मजः: son of the Wind
• मारुतात्मजः: कर्ता (Karta, apposition)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष ‘मारुतस्य आत्मजः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अगस्त्याचरिताम्: frequented/inhabited by Agastya
• अगस्त्याचरिताम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक) + आ-चरित (चर् धातु से, कृदन्त)
• Form: तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ ‘अगस्त्येन आचरिता’; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आशाम्)

• आशाम्: quarter/direction
• आशाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दक्षिणाम्: southern
• दक्षिणाम्: कर्म (Karma, qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of आशाम्)

• हरियूथपः: the monkey-leader
• हरियूथपः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पुनरुक्ति—अपरपादे विषयान्तरगमनम्)

Context

Vinata, leader of the monkeys, set out for the eastern direction.The troop leader, son of the Wind-god along with Angada and Tara left for the south inhabited by Agastya.

Characters & Entities

• Vinata
• Hanuman (Marutatmaja)
• Tara
• Angada
• Agastya
• east (purva disha)
• south (dakshina asha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Collective dharma through coordinated roles: each leader accepts a direction and responsibility so the righteous mission is pursued efficiently.

What is the narrative situation?

Sugrīva’s forces are dispatched: Vinata goes east, while Hanumān with Aṅgada, Tārā, and others proceeds south—toward the region linked with sage Agastya.

Which character virtue is emphasized?

Teamwork and duty-bound leadership—capable individuals are assigned to demanding fronts.