Shloka 69

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन्वध्यो भवेन्मम।।4.40.69।।सिद्धार्थास्सन्निवर्तध्वमधिगम्य तु मैथिलीम्।

Transliteration

ūrdhvaṃ māsān na vastavyaṃ vasan vadhyo bhaven mama || 4.40.69 ||

siddhārthāḥ sannivartadhvam adhigamya tu maithilīm |

Translation

Chớ ở xa quá một tháng; nếu lưu lại lâu hơn, các ngươi sẽ chịu hình phạt bởi ta. Khi đã đến được Maithilī, thành tựu mục đích, hãy trở về trong thắng lợi viên mãn.

Word by Word

• ऊर्ध्वम्: beyond/after
• ऊर्ध्वम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverbial: beyond/after)

• मासात्: from (the limit of) a month
• मासात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Case 5), एकवचन; काल-अपादान (from a month)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• वस्तव्यम्: should be stayed (i.e., you must not stay)
• वस्तव्यम्: Vidhi/Obligation (विधि)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (should be stayed)

• वसन्: while staying
• वसन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (while staying)

• वध्यः: to be killed
• वध्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वध्य (कृदन्त; √वध् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; विधेय-विशेषण (liable to be killed)

• भवेत्: would be
• भवेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मम: of me / by me
• मम: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• सिद्धार्थाः: having accomplished the aim
• सिद्धार्थाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (सिद्धः अर्थः येषाम्/सिद्धोऽर्थः)

• सन्: completely/fully (as in 'return fully')
• सन्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle) used as upasarga-like in compound with verb (sannivartadhvam)

• निवर्तध्वम्: return (you all)
• निवर्तध्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: नि+√वृत् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• अधिगम्य: having reached
• अधिगम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि+√गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• तु: indeed/and
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधानसूचक

• मैथिलीम्: Maithili (Sita)
• मैथिलीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Case 2), एकवचन

Context

'If you do not report within one month, you will be killed. May you see Maithili and come back after reaching the goal.

Characters & Entities

• Maithilī (Sītā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of governance (rājadharma): enforcing discipline and timelines so that a collective mission does not fail through delay or negligence.

What is the narrative situation?

Sugriva sets a strict one-month deadline for the search and states consequences for failing to return.

Which character virtue is emphasized?

Firm leadership and responsibility—balancing encouragement with strict accountability.