Shloka 18

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम्।।4.38.18।।प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे।

Transliteration

pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tam utthāpya harīśvaram | premṇā ca bahumānāc ca rāghavaḥ pariṣasvaje ||

Translation

Khi Sugriva, chúa tể loài khỉ, cúi đầu phủ phục dưới chân Ngài, Raghava liền đỡ dậy và ôm lấy ông với tình thương cùng sự kính trọng.

Word by Word

• पादयोः: at (his) two feet
• पादयोः: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/Genitive) वा सप्तमी (7th/Locative), द्विवचनम्; अत्र अधिकरणार्थे (at the feet)

• पतितम्: fallen/prostrated
• पतितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Verb
• Root: √पत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; (तम्) विशेषणम्

• मूर्ध्ना: with (his) head
• मूर्ध्ना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• उत्थाप्य: having raised (him) up
• उत्थाप्य: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: उद्-√स्था (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः

• हरीश्वरम्: the lord of monkeys (Sugriva)
• हरीश्वरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: हरीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (हरिणाम् ईश्वरः = lord of monkeys)

• प्रेम्णा: with love
• प्रेम्णा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• बहुमानात्: out of respect
• बहुमानात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: बहुमान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचनम्; हेत्वर्थे (because of, out of)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्

• परिषस्वजे: embraced
• परिषस्वजे: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: परि-√स्वज् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Context

Sugriva touched Rama's feet, bending his head down, and Rama lifted him up and embraced him with love and great regard.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Sugrīva (Harīśvara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is mutual honor in righteous friendship: Sugrīva shows reverence, and Rāma responds with compassionate equality—lifting him and embracing him—strengthening a truthful alliance.

What is the narrative situation?

Sugrīva bows at Rāma’s feet; Rāma raises him and embraces him warmly.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s compassion and nobility—he converts a hierarchical gesture into affectionate solidarity.