Shloka 17

वानरसेनामोचनम् / Mobilization of the Vanara Hosts

Devanagari script

ते पदं विष्णुविक्रान्तं पतत्रिज्योतिरध्वगाः।प्रयाताः प्रहिता राज्ञा हरयस्तत्क्षणेन वै।।।।

Transliteration

te padaṃ viṣṇuvikrāntaṃ patatrijyotiradhvagāḥ |

prayātāḥ prahitā rājñā harayas tatkṣaṇena vai ||

Translation

Được vua sai phái, bầy khỉ lập tức lên đường, theo lối của chim bay và ánh quang thiên giới—con đường trên không, nơi bước chân Vishnu từng sải qua.

Word by Word

• ते: they
• ते: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पदम्: path; track
• पदम्: कर्म (Object/Path)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विष्णुविक्रान्तम्: traversed by Vishnu
• विष्णुविक्रान्तम्: विशेषण (Qualifier of padam)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु-विक्रान्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः: विष्णुना विक्रान्तम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• पतत्रिज्योतिरध्वगाः: travellers on the paths of birds and heavenly lights
• पतत्रिज्योतिरध्वगाः: कर्ता (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: पतत्रि-ज्योतिस्-अध्वग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः: पतत्रिणां ज्योतिषां च अध्वगाः (समाहार-तत्पुरुष; अर्थतः 'moving in the paths of birds and luminaries')

• प्रयाताः: departed
• प्रयाताः: क्रिया (Action/result)
• Type: Verb
• Root: प्र√या + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past participle) used as finite sense; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रहिताः: sent forth
• प्रहिताः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र√हि + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• राज्ञा: by the king
• राज्ञा: कर्ता (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन

• हरयः: monkeys
• हरयः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्क्षणेन: in that very moment
• तत्क्षणेन: करण (Time as instrument)
• Type: Noun
• Root: तत्-क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; समासः: तस्मिन् क्षणे/तत् क्षणः (तत्पुरुष)

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

Context

The monkeys ordered by the king, traversed the pathway of birds and heavenly bodies, the path Lord Visnu had trod. Note: the sky is called Vishnupada since Lord Visnu set his foot on the sky in his incarnation as Vamana.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Vānara (Harayaḥ)
• Viṣṇu

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Prompt execution of duty: when the purpose is righteous, delay is itself a form of negligence; disciplined speed becomes a moral necessity.

What is the narrative situation?

The dispatched Vānara groups depart immediately, described with cosmic imagery as moving through the sky.

Which character virtue is emphasized?

Zeal in service—swift, wholehearted action in response to legitimate command.