Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम्।।4.33.48।।

mitraṃ hy arthaguṇaśreṣṭhaṃ satyadharmaparāyaṇam | tad dvayaṃ tu parityaktaṃ na tu dharme vyavasthitam ||

Bạn hữu vốn là kho báu đôi: artha và đức hạnh, lại chí thành với chân thật và dharma. Khi bỏ rơi cả hai báu ấy, thì chẳng thể gọi là đứng vững trong dharma.

मित्रम्a friend
मित्रम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormNipāta (emphasis)
अर्थगुणश्रेष्ठम्excellent in wealth and virtues
अर्थगुणश्रेष्ठम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्थ (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa: arthaguṇayoḥ śreṣṭham (excellent in wealth and qualities)
सत्यधर्मपरायणम्devoted to truth and righteousness
सत्यधर्मपरायणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; Tatpuruṣa: satyadharme parāyaṇam (devoted to truth and dharma)
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; deictic with द्वयम्
द्वयम्the pair/both
द्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormVirodha/avadhāraṇa-nipāta (but/indeed)
परित्यक्तम्abandoned
परित्यक्तम्:
Kriyā/Predicative (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootपरि-√त्यज् (धातु)
FormBhūta-kṛdanta (past participle/क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; agreeing with द्वयम्
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNiṣedha-nipāta
तुhowever
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
FormNipāta (contrast)
धर्मेin dharma
धर्मे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī, Ekavacana
व्यवस्थितम्established/steadfast
व्यवस्थितम्:
Kriyā/Predicative (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootवि-अव-√स्था (धातु)
FormBhūta-kṛdanta (past participle/क्त), Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; agreeing with द्वयम्
L
Lakṣmaṇa
S
Sugrīva
M
mitra (friend)
S
satya
D
dharma
A
artha

FAQs

Abandoning a truthful, dharmic friend is incompatible with dharma; loyalty to the righteous is itself a moral obligation.

Lakṣmaṇa presses Sugrīva to honor his alliance with Rāma, portraying Rāma as a friend anchored in satya and dharma.

Steadfastness in friendship (mitra-dharma) and alignment with satya—valuing integrity over indulgence.