Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

किष्किन्धाकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः

Lakshmana’s Anger Reported; Hanuman Advises Propitiation and Timely Mobilization

प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुङ्गव।त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः।।

prāptam udyoga-kālaṃ tu nāvaiṣi hari-puṅgava | tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo ’yam ihāgataḥ ||

Hỡi bậc hùng kiệt trong loài khỉ, thời điểm khởi hành đã đến mà ngươi vẫn chẳng hay. Rõ ràng ngươi đã buông lung, nên Lakṣmaṇa này mới đến đây.

प्राप्तम्arrived, come
प्राप्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-āp (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'कालम्' इत्यस्य विशेषणम्
उद्योगकालम्time for action/effort
उद्योगकालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootudyoga (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: उद्योगस्य कालः; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अवैषिyou have noticed/understood
अवैषि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootav-√i (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन
हरिपुङ्गवO chief of monkeys
हरिपुङ्गव:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: हरीणां पुंगवः; पुंलिङ्ग, संबोधन, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuzmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
प्रमत्तःcareless
प्रमत्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-mad (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Prakāra/Ittham (प्रकार/इत्थम्)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative particle)
व्यक्तम्clearly, evidently
व्यक्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय प्रयोगः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial accusative)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इहhere
इह:
Deśādhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
आगतःhas come
आगतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-gam (धातु) + kta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used predicatively); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'The message sent by a man who is in distress, and is deprived of his wife should be accepted even if they are harsh since he is a great self (who has rendered you help).

S
Sugrīva
L
Lakṣmaṇa

FAQs

A pledge must be honored at the proper time; negligence after receiving help is adharma and invites rightful reproach.

Lakṣmaṇa arrives to confront the delay in Sugrīva’s promised assistance to search for Sītā; Tārā frames it as a consequence of Sugrīva’s inattention.

Discipline and reliability—acting when duty calls, not when convenient.