Shloka 47

वर्षावर्णनम्

The Monsoon Description and Rama’s Counsel on Timing

Devanagari script

घनोपगूढं गगनं सतारंन भास्करो दर्शनमभ्युपैति।नवैर्जलौघैर्धरणी विसृप्तातमो विलिप्ता न दिशः प्रकाशाः।।

Transliteration

ghanopagūḍhaṃ gaganaṃ satāraṃ na bhāskaro darśanam abhyupaiti | navair jalaughair dharaṇī visṛptā tamo-viliptā na diśaḥ prakāśāḥ ||

Translation

Bầu trời bị mây dày bao phủ, mặt trời chẳng hiện, sao cũng không thấy. Đại địa như trôi đi dưới những lớp nước mới tràn; bốn phương chẳng còn sáng tỏ, như bị bóng tối bôi phủ.

Word by Word

• घनोपगूढम्: covered/embraced by clouds
• घनोपगूढम्: Karma-anvayi (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घन (प्रातिपदिक) + उप + गूह् (धातु) → उपगूढ (कृदन्त, क्त)
• Form: तत्पुरुष-समास; क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with गगनम्

• गगनम्: sky
• गगनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गगन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सतारम्: with stars
• सतारम्: Karma-anvayi (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (प्रातिपदिक ‘with’) + तारा (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with गगनम्

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• भास्करः: the sun
• भास्करः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• दर्शनम्: appearance/visibility
• दर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अभ्युपैति: attains/comes into (view)
• अभ्युपैति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + उप + इ (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नवैः: with fresh/new
• नवैः: Karana-anvayi (करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; agrees with जलौघैः

• जलौघैः: with torrents of water
• जलौघैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: जलौघ (प्रातिपदिक; जल + ओघ)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• धरणी: earth
• धरणी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विसृप्ता: slippery/gliding (with water spread)
• विसृप्ता: Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + सृप् (धातु) → विसृप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with धरणी

• तमः: darkness
• तमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विलिप्ता: smeared/covered
• विलिप्ता: Karta-anvayi (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + लिप् (धातु) → विलिप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate with implied ‘(भवति)’ for दिशः

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• दिशः: directions
• दिशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रकाशाः: bright/clear
• प्रकाशाः: Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate adjective with implied ‘(सन्ति)’ for दिशः

Context

'Ennveloped by clouds, the Sun and stars are not visible. The earth glides with the flow of fresh waters. The directions are not clear, covered by darkness.

Characters & Entities

• Sun (bhāskara)
• Stars (tārāḥ)
• Earth (dharaṇī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When guidance (sun/stars) is obscured, clarity of direction is lost—suggesting dharma as an inner compass that must remain steady when external signs disappear.

What is the narrative situation?

A monsoon scene where cloud cover hides celestial markers and heavy rains darken and blur the landscape.

Which character virtue is emphasized?

Discernment (viveka): the verse implies the need to maintain judgment when circumstances become visually and morally ‘dark’.