Shloka 17

ताराविलापः

Tārā’s Lament over Vāli

Devanagari script

उद्ववर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा।गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा।।

Transliteration

udvavarha śaraṁ nīlas tasya gātragataṁ tadā | girigahvarasaṁlīnaṁ dīptam āśīviṣaṁ yathā ||

Translation

Bấy giờ Nīla gắng sức rút mũi tên đang mắc trong thân hắn, như kéo ra một con rắn độc rực lửa ẩn sâu trong hang núi.

Word by Word

• उद्ववर्ह: pulled out/drew forth
• उद्ववर्ह: क्रिया (Kriyā/finite verb)
• Type: Verb
• Root: √वह् (धातु; उद्-उपसर्ग)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• शरम्: arrow
• शरम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• नीलः: Nila
• नीलः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक; नाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• गात्रगतम्: embedded in the body
• गात्रगतम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: गात्रगत (प्रातिपदिक; गात्र + गत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying शरम्)

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण (Kriyā-viśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• गिरिगह्वरसंलीनम्: hidden deep in a mountain-cave (like)
• गिरिगह्वरसंलीनम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: गिरिगह्वरसंलीन (प्रातिपदिक; गिरि + गह्वर + संलीन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying शरम्)

• दीप्तम्: glowing
• दीप्तम्: उपमान-विशेषण (Upamāna-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दीप् (धातु) + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying आशीविषम्/शरम्)

• आशीविषम्: a venomous serpent
• आशीविषम्: उपमान (Upamāna/standard)
• Type: Noun
• Root: आशीविष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपमान (standard of comparison)

• यथा: as/like
• यथा: सम्बन्ध (Upamā-sambandha)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (comparative particle)

Context

As the arrrow(drenched in blood) was being pulled out, its glow looked like the Sun's rays obstructed by the peak of the western mountain.

Characters & Entities

• Nīla
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma appears as dutiful service to one’s fallen leader: even in chaos, companions act with resolve to do what must be done.

What is the narrative situation?

After Vāli falls, the vānara Nīla removes the embedded arrow from Vāli’s body with great effort.

Which character virtue is emphasized?

Courage and steadiness—Nīla performs a grim, difficult act without wavering.