Shloka 24

ताराविलापः

Tara’s Lament over Vāli

Devanagari script

किमप्रियं ते प्रिय चारुवेषमया कृतं नाथ सुतेन वा ते।सहाङ्गदां मां प्रविहाय वीरयत्प्रस्थितो दीर्घ मितः प्रवासम्4.20.24।।

Transliteration

kim apriyaṃ te priya cāruveṣa mayā kṛtaṃ nātha sutena vā te |

sahāṅgadāṃ māṃ pravihāya vīra yat prasthito dīrgham itaḥ pravāsam ||

Translation

Ô người yêu dấu, y phục mỹ lệ; ô chúa tể—ta hay con của chàng đã làm điều gì khiến chàng không vui? Hỡi dũng sĩ, sao chàng bỏ mặc thiếp cùng Aṅgada mà từ đây lên đường đi biệt xứ xa xăm?

Word by Word

• गुणदोषकृतम्: produced by virtues and faults
• गुणदोषकृतम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुण + दोष + कृत (कृदन्त; कृ धातु + क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: (गुणैः दोषैश्च) कृतम्; विशेषण of (फलहेतुकम्/कर्मफलम्) in sense ‘caused by merits and faults’

• जन्तुः: the embodied being
• जन्तुः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वकर्म: one's own action
• स्वकर्म: सम्बन्ध (Genitival sense/सम्बन्ध) (as qualifier)
• Type: Noun
• Root: स्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्वं कर्म) used attributively

• फलहेतुकम्: having results as its cause; result-producing
• फलहेतुकम्: विधेय-विशेषण (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: फल + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (फलस्य हेतुः) used as adjective/predicate

• अव्यग्रः: unconfused, undistracted
• अव्यग्रः: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अव्यग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of जन्तुः

• तत्: that
• तत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; refers to (sarvaṃ śubhāśubham) or to karma-phala

• अवाप्नोति: attains
• अवाप्नोति: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of शुभाशुभम्

• प्रेत्य: after death
• प्रेत्य: कालाधिकरण (Temporal locus/काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-इ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वर्थक अव्यय (gerund used adverbially): ‘having departed’ = after death

• शुभाशुभम्: good and bad (results)
• शुभाशुभम्: कर्म (Object/कर्म) (of अवाप्नोति)
• Type: Noun
• Root: शुभ + अशुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (शुभं च अशुभं च) as a collective

Context

'O darling, attractively dressed, you are leaving me and Angada and going too far. What unpleasant deeds we have done (to deserve this).

Characters & Entities

• Tārā
• Vāli
• Aṅgada

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse reflects the ethical psychology of grief: the bereaved searches for causes and faults, reminding readers that sorrow often turns inward and demands compassion rather than judgment.

What is the narrative situation?

Tārā, beside the dying Vāli, asks whether she or Aṅgada has offended him, since he is ‘departing’ on the far journey of death.

Which character virtue is emphasized?

Tārā’s humility and emotional honesty—she questions herself rather than only blaming others.