Shloka 21

ताराविलापः

Tara’s Lament over Vāli

Devanagari script

किं मामेवं विलपतीं प्रेम्णा त्वं नाभिभाषसे।इमाः पश्य वरा बह्वीर्भार्यास्ते वानरेश्वर4.20.21।।

Transliteration

kiṃ mām evaṃ vilapatīṃ premṇā tvaṃ nābhibhāṣase |

imāḥ paśya varā bahvīr bhāryās te vānarēśvara ||

Translation

Sao ngươi không dùng lời yêu thương mà nói với ta, khi ta đang than khóc như thế? Hãy nhìn đây—bao người vợ hiền quý của ngươi, hỡi chúa tể loài vượn.

Word by Word

• किम्: why?
• किम्: सम्बन्ध/प्रश्न (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक अव्यय (interrogative particle) used as ‘why?’

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• एवम्: thus, in this way
• एवम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (adverb)

• विलपतीम्: wailing, lamenting
• विलपतीम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-लप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; agrees with माम् (me) as ‘while wailing’

• प्रेम्णा: with affection, lovingly
• प्रेम्णा: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; manner

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध/निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• अभिभाषसे: you speak (to)
• अभिभाषसे: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-भाष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• इमाः: these
• इमाः: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; demonstrative used adjectivally with भार्याः

• पश्य: see, look at
• पश्य: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वराः: excellent, lovely
• वराः: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of भार्याः

• बह्वीः: many
• बह्वीः: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण of भार्याः

• भार्याः: wives
• भार्याः: कर्म (Object/कर्म) (of पश्य)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Possessor/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; enclitic form

• वानरेश्वर: O lord of monkeys
• वानरेश्वर: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानरेश्वर (प्रातिपदिक: वानर + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वानराणाम् ईश्वरः)

Context

'(To Vali she said) O lord of monkeys! Why don't you speak to me loving words when I am wailing this way? Here are your excellent wives!'

Characters & Entities

• Tārā
• Vāli

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It highlights relational dharma: the bonds of spouse and household, and the pain when death ends dialogue and duty within the family.

What is the narrative situation?

Tārā laments beside the dying Vāli, yearning for a loving response and drawing attention to his household.

Which character virtue is emphasized?

Tārā’s steadfast attachment and sincerity—she speaks directly from grief without pretense.