Shloka 39

वालिवधः

The Slaying of Vali

Devanagari script

अथोक्षितश्शोणिततोयविस्रवै-

स्सुपुष्पिताशोक इवानिलोद्धतः।

विचेतनो वासवसूनुराहवे

विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्क्षितिं गतः॥ 4.16.39॥

Transliteration

athokṣitaś śoṇitatoyavisravaiḥ

supuṣpitāśoka ivāniloddhataḥ |

vicetano vāsavasūnur āhave

vibhraṃśitendradhvajavat kṣitiṃ gataḥ || 4.16.39 ||

Translation

Bấy giờ, con của Vāsava, bị những dòng máu tuôn như nước dội ướt, ngã xuống bất tỉnh giữa chiến địa—như cây aśoka nở rộ bị gió lay, như cờ hiệu của Indra đổ nhào xuống đất.

Word by Word

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• उक्षितः: sprinkled
• उक्षितः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'sprinkled/bedewed'

• शोणिततोयविस्रवैः: with streams of blood-water
• शोणिततोयविस्रवैः: करण (करणम्)
• Type: Noun
• Root: शोणित-तोय-विस्रव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (शोणितस्य तोयम्; तस्य विस्रवः)

• सुपुष्पितः: well-flowered
• सुपुष्पितः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-पुष्पित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग-युक्त क्त-कृदन्त (पुष्प्/पुष्पित)

• अशोकः: an Aśoka tree
• अशोकः: उपमान (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: अशोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• अनिलउद्धतः: blown about by the wind
• अनिलउद्धतः: विशेषण (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अनिल-उद्धत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-कृदन्त (उद्-धू) समासे; तत्पुरुषः (अनिलेन उद्धतः)

• विचेतनः: unconscious
• विचेतनः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विचेतन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वासवसूनुः: son of Vāsava (Indra)
• वासवसूनुः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव-सूनु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वासवस्य सूनुः)

• आहवे: in battle
• आहवे: अधिकरण (अधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: आहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्: like a toppled Indra-banner
• विभ्रंशितेन्द्रध्वजवत्: उपमान (उपमानम्)
• Type: Adjective
• Root: विभ्रंशित-इन्द्रध्वज-वत् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत्-प्रत्ययान्त विशेषण; 'like an Indra-banner that has fallen'; पूर्वपदं क्त-कृदन्त (वि-भ्रंश् + क्त)

• क्षितिम्: to the earth
• क्षितिम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• गतः: gone / fell
• गतः: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

'You need not be concerned about me on account of Rama. How can one who knows dharma and who has a sense of gratitude commit sin?

Characters & Entities

• Vāli (Vāsavasūnu)
• Indra (Vāsava)
• Aśoka tree
• Wind (anila)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the moral and existential truth that embodied power is fragile; dharma urges right conduct before the fall that time inevitably brings.

What is the narrative situation?

Vāli collapses unconscious, bleeding, and the poet uses layered similes (aśoka tree, fallen Indra-banner) to depict his downfall.

Which character virtue is emphasized?

The emphasis is less on a virtue and more on a lesson: splendor and force do not protect one from consequence; ethical order ultimately prevails.