Ramayana — Kishkindha Kanda, Sarga 1, Shloka 120

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

स्वास्थ्यं भद्रं भजस्वार्य त्यज्यतां कृपणा मतिः।अर्थो हि नष्टकार्यार्थैर्नायत्नेनाधिगम्यते।।।।

Transliteration

svāsthyaṃ bhadraṃ bhajasvārya tyajyatāṃ kṛpaṇā matiḥ | artho hi naṣṭa-kāryārthair nāyatnenādhigamyate ||

Translation

Hỡi bậc cao quý, hãy an trú trong bình tâm và an lành; hãy bỏ đi nỗi tuyệt vọng hèn mọn. Vì điều mong cầu—nhất là khi chí nguyện đã bị ngăn trở—không thể đạt lại nếu không nỗ lực.

Word by Word

• स्वास्थ्यं: composure/health
• स्वास्थ्यं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वास्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; abstract noun

• भद्रं: well-being
• भद्रं: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; used as auspicious welfare

• भजस्व: adopt/embrace
• भजस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद

• आर्य: O noble one
• आर्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: आर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• त्यज्यतां: let (it) be given up
• त्यज्यतां: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive), आदेश/विधि: 'let it be abandoned'

• कृपणा: pitiable/wretched
• कृपणा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृपण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण of 'मतिḥ'

• मतिः: mind/attitude
• मतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• अर्थः: success/result
• अर्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha/Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), emphasis/causal nuance

• नष्टकार्यार्थैः: by means aimed at recovering what is lost
• नष्टकार्यार्थैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नष्ट + कार्य + अर्थ (प्रातिपदिकानि)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: नष्टस्य कार्यस्य अर्थाः = 'means for a lost objective'

• न: not
• न: Sambandha/Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• अयत्नेन: without effort
• अयत्नेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; 'without effort'

• अधिगम्यते: is attained
• अधिगम्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + गम् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

Context

'O noble prince! be blessed. maintain composure. Without making any effort it is not possible to achieve the objective and recoup loss.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sita (contextual objective)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is active, not passive: rightful ends (like restoring what is lost) require disciplined effort, not helpless despair.

What is the narrative situation?

Lakshmana urges Rama to replace grief with composure and purposeful striving in the mission to recover Sita.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance and responsibility—refusing to surrender to a ‘kṛpaṇā’ (pitiable) mindset.