Shloka 110

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

Devanagari script

स्मितहास्यान्तरयुतं गुणवन्मधुरं हितम्।वैदेह्या वाक्यमतुलं कदा श्रोष्यामि लक्ष्मण।।।।

Transliteration

smitahāsyāntarayutaṃ guṇavan madhuraṃ hitam | vaidehyā vākyam atulaṃ kadā śroṣyāmi lakṣmaṇa ||

Translation

Bao giờ, hỡi Lakshmana, ta lại được nghe lời nói vô song của Vaidehi—ngọt ngào, hiền thiện, đầy đức hạnh—đan xen nụ cười và tiếng cười dịu dàng của nàng?

Word by Word

• स्मितहास्य-अन्तर-युतम्: endowed with an inner gentle smile/laughter
• स्मितहास्य-अन्तर-युतम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: स्मित (प्रातिपदिक) + हास्य (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त; √युज् धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त; past passive participle)

• गुणवत्: virtuous, possessing good qualities
• गुणवत्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: गुणवत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• मधुरम्: sweet
• मधुरम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• हितम्: wholesome, beneficial
• हितम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: हित (प्रातिपदिक; √धा धातु > हित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• वैदेह्याः: of Vaidehī (Sītā)
• वैदेह्याः: सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन

• वाक्यम्: speech, words
• वाक्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: विशेषण (Adjectival modifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• कदा: when
• कदा: कालाधिकरण (Temporal adverbial/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कदा (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb of time)

• श्रोष्यामि: shall I hear / will I hear
• श्रोष्यामि: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लक्ष्मण: O Lakṣmaṇa
• लक्ष्मण: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

Context

'When can I listen to Sita's sweet, wholesome and virtuous, incomparable words interlaced with her gentle smile, O Lakshmana?

Characters & Entities

• Sita (Vaidehi)
• Lakshmana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values speech that is both sweet and beneficial (madhura + hita); Rama remembers Sita’s virtuous communication as an ethical ideal, not mere charm.

What is the narrative situation?

Rama longs to hear Sita again, recalling her manner of speaking as a source of moral and emotional strength.

Which character virtue is emphasized?

Sita’s guṇa in speech—kindness, propriety, and truth-aligned counsel expressed gently.