Sarga 51

Verse 1

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।।।

Nghe lời của bậc trí Viśvāmitra, Śatānanda—trưởng tử của hiền giả Gautama, đại khổ hạnh, ánh quang rạng rỡ nhờ tu tập—liền rùng mình hoan hỷ; và chỉ vừa được diện kiến chính Rāma, ngài đã chìm trong niềm kinh ngạc sâu xa.

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रस्य धीमत:।हृष्टरोमा महातेजाश्शतानन्दो महातपा:।।1.51.1।।गौतमस्य सुतो ज्येष्ठस्तपसा द्योतितप्रभ:।रामसन्दर्शनादेव परं विस्मयमागत:।।1.51.2।।

Śatānanda—trưởng tử của Gautama, rạng ngời bởi quang huy do khổ hạnh—chỉ vừa được diện kiến Rāma đã tràn ngập niềm kinh ngạc sâu xa.

Verse 3

स तौ निषण्णौ सम्प्रेक्ष्य सुखासीनौ नृपात्मजौ।शतानन्दो मुनिश्रेष्ठं विश्वामित्रमथामब्रवीत्।।।।

Thấy hai vương tử ngồi gần đó, an nhiên tự tại, Śatānanda liền thưa với Viśvāmitra, bậc tối thượng trong hàng hiền thánh.

Verse 4

अपि ते मुनिशार्दूल मम माता यशस्विनी।दर्शिता राजपुत्राय तपो दीर्घमुपागता।।।।

Hỡi bậc ‘hổ’ trong hàng hiền thánh, mẹ ta—người mẹ lừng danh, đã lâu tu khổ hạnh—có được ngài dẫn đến yết kiến vương tử chăng?

Verse 5

अपि रामे महातेजा मम माता यशस्विनी।वन्यैरुपाहरत्पूजां पूजार्हे सर्वदेहिनाम्।।।।

Hỡi bậc đại quang minh, mẹ ta—người mẹ hiển hách—có dâng lễ cúng lên Rāma, Đấng đáng được tôn kính của mọi loài hữu thân, bằng những phẩm vật rừng núi chăng?

Verse 6

अपि रामाय कथितं यथावृत्तं पुरातनम्।मम मातुर्महातेजो दैवेन दुरनुष्ठितम्।।।।

Bạch bậc đại tâm, có phải Rāma đã được thuật lại đúng như sự việc xưa kia—rằng do lỗi lầm của thần linh, mẹ tôi đã chịu nỗi oan khuất đau đớn chăng?

Verse 7

अपि कौशिक भद्रं ते गुरुणा मम सङ्गता।मम माता मुनिश्रेष्ठ रामसन्दर्शनादित:।।।।

Hỡi Kauśika, nguyện điều lành đến với ngài. Bạch bậc tối thượng trong các ẩn sĩ—nhờ được chiêm bái Rāma, mẹ tôi có được đoàn tụ cùng phụ thân chăng?

Verse 8

अपि मे गुरुणा राम: पूजित: कुशिकात्मज।इहागतो महातेजा: पूजां प्राप्तो महात्मन:।।।।

Hỡi con của Kuśika, Rāma có được phụ thân tôi cung kính tôn kính đúng phép chăng? Và khi bậc đại quang minh ấy đến đây, Rāma có đáp lễ, kính trọng phụ thân tôi—bậc đại nhân—chăng?

Verse 9

अपि शान्तेन मनसा गुरुर्मे कुशिकात्मज ।इहाऽगतेन रामेण प्रयतेनाभिवादित:।।।।

Hỡi con của Kuśika, khi Rāma—người tự chế, chí thành—đến đây, có phải ngài đã với tâm an tịnh mà cung kính đảnh lễ phụ thân tôi chăng?

Verse 10

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रो महामुनि:।प्रत्युवाच शतानन्दं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम्।।।।

Nghe lời ấy, đại thánh hiền Viśvāmitra—bậc tinh thông ngôn từ—liền đáp lại Śatānanda, người cũng khéo léo trong lời nói.

Verse 11

नातिक्रान्तं मुनिश्रेष्ठ यत्कर्तव्यं कृतं मया।सङ्गता मुनिना पत्नी भार्गवेणेव रेणुका।।।।

“Bạch bậc tối thượng trong hàng hiền giả, con không hề xao lãng điều gì: việc cần làm, con đã làm trọn. Người vợ của vị ẩn sĩ đã được đoàn tụ với chính vị ẩn sĩ—như Reṇukā được sum họp cùng Bhārgava (Jamadagni) vậy.”

Verse 12

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विश्वामित्रस्य भाषितम् ।शतानन्दो महातेजा रामं वचनमब्रवीत्।।।।

Nghe lời của Đại hiền Viśvāmitra vừa thốt ra, bậc rực sáng Śatānanda liền cất lời thưa cùng Rāma.

Verse 13

स्वागतं ते नरश्रेष्ठ दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य महर्षिमपराजितम्।।।।

“Chào mừng ngài, bậc tối thượng trong loài người, hỡi Rāghava! Thật phúc lành khi ngài đã đến đây, có Đại hiền bất khả chiến bại Viśvāmitra đi trước dẫn đường.”

Verse 14

अचिन्त्यकर्मा तपसा ब्रह्मर्षिरतुलप्रभ:।विश्वामित्रो महातेजा वेत्स्येनं परमां गतिम्।।।।

“Viśvāmitra, bậc đại quang minh, đã thành tựu những công hạnh không thể nghĩ bàn; nhờ khổ hạnh mà chứng địa vị Brahmarṣi, rực rỡ vô song. Hãy biết ngài là nương tựa và cứu cánh tối thượng.”

Verse 15

नास्ति धन्यतरो राम त्वत्तोऽन्यो भुवि कश्चन।गोप्ता कुशिकपुत्रस्ते येन तप्तं महत्तप:।।।।

“Hỡi Rāma, trên đời không ai phúc đức hơn ngài; con của Kuśika là đấng hộ trì của ngài—người đã thực hành đại khổ hạnh.”

Verse 16

श्रूयतां चाभिधास्यामि कौशिकस्य महात्मन:।यथा बलं यथा वृत्तं तन्मे निगदत: श्रुणु।।।।

“Nay hãy lắng nghe, ta sẽ thuật về bậc đại tâm—con của Kuśika: sức lực của ngài, và hành trạng đời ngài. Hãy nghe ta kể.”

Verse 17

राजाऽभूदेष धर्मात्मा दीर्घकालमरिन्दम:।धर्मज्ञ: कृतविद्यश्च प्रजानां च हिते रत:।।।।

Vị vua ấy, bậc dharmātmā, trong thời gian dài đã trị vì—kẻ hàng phục quân thù; am tường Dharma, tinh thông học vấn, và một lòng lo phúc lợi cho muôn dân.

Verse 18

प्रजापतिसुतश्चासीत्कुशो नाम महीपति:।कुशस्य पुत्रो बलवान् कुशनाभस्सुधार्मिक:।।।।

Có một vị vua tên Kuśa, con của Prajāpati. Con của Kuśa là Kuśanābha—dũng lực phi thường, kiên định trong chính pháp.

Verse 19

कुशनाभसुतस्त्वासीद्गाधिरित्येव विश्रृत:।गाधे: पुत्रो महातेजा विश्वामित्रो महामुनि:।।।।

Con của Kuśanābha được danh xưng là Gādhi. Và con của Gādhi là Viśvāmitra—đại Muni, rực sáng oai quang tâm linh.

Verse 20

विश्वामित्रो महातेजा: पालयामास मेदिनीम्।बहुवर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत्।।।।

Viśvāmitra, bậc đại quang minh, đã hộ trì cõi đất; với tư cách quốc vương, ngài trị vì vương quốc suốt hàng ngàn năm dài.

Verse 21

कदाचित्तु महातेजा योजयित्वा वरूथिनीम्।अक्षौहीणीपरिवृत: परिचक्राम मेदिनीम्।।।।

Có một lần, vị vua đại oai quang minh kia bèn chỉnh đốn đạo quân; được một đạo quân akṣauhiṇī vây quanh, Ngài tuần du khắp cõi đất trong cuộc ngự giá hoàng gia.

Verse 22

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।।।

Này Rāma, Ngài lần lượt đi qua các thành thị và quốc độ, dọc theo sông ngòi và núi non, thăm viếng các đạo tràng ẩn tu; rồi cuối cùng đến thánh địa ẩn viện của Vasiṣṭha. Nơi ấy rậm rạp muôn loài cây, đầy đàn thú muôn dạng, được các Siddha và Cāraṇa thường lui tới. Chốn ấy rực rỡ bởi sự hiện diện của chư Deva, Dānava, Gandharva và Kinnara; lại đầy những nai hiền, và bầy chim tụ hội. Ẩn viện đông đảo các Brahmarṣi, được các Devarṣi phụng sự; lại có những bậc đại hồn đã thành tựu khổ hạnh, sáng chói như lửa. Có người tu chỉ uống nước, có người tu chỉ nương khí, có người ăn lá rụng; có người sống bằng trái và rễ—tự chế, thắng giận, làm chủ các căn. Các hiền giả Vālakhilya chuyên tâm japa và homa, cùng các Vaikhānasa khác, làm đẹp nơi ấy khắp bốn phương.

Verse 23

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

Ngài đến nơi đạo tràng ẩn tu của Vasiṣṭha, rậm rạp muôn loài cây cối, đầy đàn thú muôn dạng, và thường được các bậc siddha cùng cāraṇa lui tới phụng sự.

Verse 24

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

Nơi ấy rực rỡ bởi chư thiên, dānavas, gandharvas và kinnaras tô điểm; lại đầy những nai hiền hòa, an tĩnh, và được các đàn dvija—chim muông—thường đến nương náu.

Verse 25

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

Chốn ấy đông đầy các chúng brahmarṣi, lại có các đoàn devarṣi thường đến hầu cận; và được những bậc đại hồn, nhờ tu khổ hạnh mà viên mãn, sáng rực như lửa thiêng, làm cho thêm phần trang nghiêm.

Verse 26

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

Bốn bề đều là các ẩn sĩ trang nghiêm: có vị chỉ uống nước mà sống, có vị chỉ nương gió mà dưỡng; có vị ăn lá rụng, có vị dùng quả và rễ; tất cả đều tự chế, hàng phục sân hận, và làm chủ các căn.

Verse 27

नगराणि सराष्ट्राणि सरितश्च तथा गिरीन्।आश्रमान्क्रमशो राम विचरन्नाजगाम ह।।1.51.22।।वसिष्ठस्याश्रमपदं नानावृक्षसमाकुलम्।नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम्।।1.51.23।।देवदानवगन्धर्वै: किन्नरैरुपशोभितम्।प्रशान्तहरिणाकीर्णं द्विजसङ्घनिषेवितम्।।1.51.24।।ब्रह्मर्षिगणसङ्कीर्णं देवर्षिगणसेवितम्।तपश्चरणसंसिद्धैरग्निकल्पैर्महात्मभि:।।1.51.25।।अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शीर्णपर्णाशनैस्तथा।फलमूलाशनैर्दान्तैर्जितरोषैर्जितेन्द्रियै:।।1.51.26।।ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च जपहोमपरायणै:।अन्यैर्वैखानसैश्चैव समन्तादुपशोभितम्।।1.51.27।।

Khắp nơi đều rực rỡ, được trang nghiêm bởi các bậc hiền thánh—những Vālakhilya chuyên tâm trì tụng (japa) và tế lửa (homa), cùng các Vaikhānasa khác—khiến toàn đạo tràng sáng ngời bốn phía.

Verse 28

वसिष्ठस्याश्रमपदं ब्रह्मलोकमिवापरम्।ददर्श जयतां श्रेष्ठो विश्वामित्रो महाबल:।।।।

Bấy giờ, đại lực Viśvāmitra—bậc tối thắng trong hàng người chinh phục—trông thấy đạo tràng của Vasiṣṭha, tựa như một cõi Phạm Thiên (Brahmaloka) thứ hai.