Valmiki Ramayana 1.39.10 — Bala Kanda, Sarga 39, Shloka 10

सगरयज्ञाश्वहरणम्

The Stolen Sacrificial Horse of Sagara

Devanagari script

यज्ञच्छिद्रं भवत्येतत्सर्वेषामशिवाय न:।तत्तथा क्रियतां राजन् यथाऽच्छिद्र: क्रतुर्भवेत्।।1.39.10।।

Transliteration

yajñacchidraṃ bhavaty etat sarveṣām aśivāya naḥ | tat tathā kriyatāṃ rājan yathācchidraḥ kratur bhavet ||

Translation

Đây sẽ thành khuyết điểm trong tế lễ, đem điềm chẳng lành cho tất cả chúng ta. Vậy, tâu Đại vương, xin sắp đặt sao cho nghi lễ được tiến hành không chút tì vết.

Word by Word

• यज्ञ-छिद्रम्: a flaw in the sacrifice
• यज्ञ-छिद्रम्: कर्ता (कर्ता/Subject of bhavati)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: 'यज्ञस्य छिद्रम्'; नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular)

• भवति: becomes/is
• भवति: क्रिया (मुख्यक्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• एतत्: this
• एतत्: विशेष्य-सम्बन्ध (प्रथमा/Predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular); predicate/identificational

• सर्वेषाम्: of all (of us)
• सर्वेषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/Generic), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन (Plural)

• अशिवाय: for inauspiciousness
• अशिवाय: सम्प्रदान (सम्प्रदान/Dative of result)
• Type: Noun
• Root: अशिव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग-भाव (abstract), चतुर्थी-विभक्ति (Dative/चतुर्थी), एकवचन (Singular); प्रयोजन/फल (for the purpose/result)

• नः: for us/of us
• नः: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), बहुवचन (Plural)

• तत्: that (therefore)
• तत्: कर्म (कर्म/Object of kriyatām)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular); refers to the matter/action

• तथा: thus/in that way
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverb of manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), प्रकार (manner)

• क्रियताम्: let it be done
• क्रियताम्: क्रिया (आज्ञार्थ/Main injunction)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative injunction), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); कर्मणि प्रयोग (passive: 'let it be done')

• राजन्: O king
• राजन्: सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular)

• यथा: so that
• यथा: सम्बन्ध (हेतु/उद्देश्य-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (conjunction/adverb), उपमान/प्रकार (so that/as)

• अच्छिद्रः: flawless
• अच्छिद्रः: कर्ता (कर्ता/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अ-छिद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular); विशेषण to क्रतुः

• क्रतुः: the sacrifice/rite
• क्रतुः: कर्ता (कर्ता/Subject of bhavet)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular)

• भवेत्: may become/be
• भवेत्: क्रिया (उद्देश्य/Result clause verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/Potential), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

Context

'This flaw in sacrifice will be inauspicious for all of us. Hence O king! do everything which will ensure flawlessness to this sacrifice'.

Characters & Entities

• yajña
• kratu

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is meticulous responsibility: sacred acts must be performed without negligence, since collective welfare is tied to correctness and integrity in duty.

What is the narrative situation?

During a sacrificial context, a concern is raised that a defect in the ritual would bring inauspicious results, so corrective action is urged.

Which character virtue is emphasized?

Pramāda-rahitatā (freedom from carelessness): vigilance and thoroughness in carrying out one’s obligations.