Sarga 45

Verse 1

अनुरक्ता महात्मानं रामं सत्यपराक्रमम्।अनुजग्मुः प्रयान्तं तं वनवासाय मानवाः।।।।

Một lòng quyến luyến Đại Hồn Rāma, bậc chân dũng lấy chân lý làm sức mạnh, dân chúng theo Ngài khi Ngài lên đường vào rừng chịu đời sống lưu đày.

Verse 2

निवर्तितेऽपि च बलात्सुहृद्वर्गे च राजनि।नैव ते संन्यवर्तन्त रामस्यानुगता रथम्।।।।

Dẫu nhà vua và đoàn thân hữu đã bị ép phải quay về, những người đã theo Rāma vẫn chẳng hề trở lại; họ cứ bám theo chiến xa của Rāma mà đi.

Verse 3

अयोध्यानिलयानां हि पुरुषाणां महायशाः।बभूव गुणसम्पन्नः पूर्णचन्द्र इव प्रियः।।।।

Đối với những người cư ngụ tại Ayodhyā, Rāma lừng danh, đầy đủ đức hạnh, được yêu mến như vầng trăng tròn viên mãn.

Verse 4

स याच्यमानः काकुत्स्थः स्वाभिः प्रकृतिभिस्तदा।कुर्वाणः पितरं सत्यं वनमेवान्वपद्यत।।।।

Dẫu được chính dân chúng của mình khẩn thiết cầu xin, Rāma—dòng dõi Kakutstha—vẫn tiến về rừng, quyết làm cho lời của phụ vương được thành chân thật.

Verse 5

अवेक्षमाणः सस्नेहं चक्षुषा प्रपिबन्निव।उवाच रामः स्नेहेन ताः प्रजाः स्वाः प्रजा इव।।।।

Ngắm nhìn họ đầy ân tình, như thể uống lấy bằng đôi mắt, Rāma đã dịu dàng nói với dân chúng ấy, như nói với chính con cái mình.

Verse 6

या प्रीतिर्बहुमानश्च मय्ययोध्यानिवासिनाम्।मत्प्रियार्थं विशेषेण भरते सा निवेश्यताम्।।।।

“Hỡi dân Ayodhyā, tình thương và sự tôn kính các người dành cho ta—vì ta, xin hãy đặc biệt đặt trọn nơi Bharata.”

Verse 7

स हि कल्याणचारित्रः कैकेय्यानन्दवर्धनः।करिष्यति यथावद्वः प्रियाणि च हितानि च।।।।

“Vì Bharata có hạnh đức cao quý, là niềm vui của Kaikeyī; người sẽ đúng pháp mà làm cho các người điều vừa đẹp lòng vừa thật sự lợi ích.”

Verse 8

ज्ञानवृद्धो वयोबालो मृदुर्वीर्यगुणान्वितः।अनुरूपः स वो भर्ता भविष्यति भयापहः।।।।

Tuy tuổi còn trẻ, nhưng trí tuệ đã chín; hiền hòa mà đầy đủ dũng lực và đức hạnh. Người ấy sẽ là bậc phu quân xứng hợp, đấng hộ trì cho các ngươi, trừ diệt mọi sợ hãi.

Verse 9

स हि राजगुणैर्युक्तो युवराजः समीक्षितः।अपि चापि मया शिष्टैः कार्यं वो भर्तृशासनम्।।।।

Người ấy quả thật đầy đủ các phẩm chất vương giả, đã được nhìn nhận là Đông cung. Vì vậy, các ngươi hãy phụng hành mệnh lệnh của bậc quân vương—như ta đã làm, như người có kỷ luật vẫn làm.

Verse 10

न च सन्तप्येद्यथा चासौ वनवासं गते मयि।महाराजस्तथा कार्यो मम प्रियचिकीर्षया।।।।

Nếu muốn làm điều khiến ta vui lòng, hãy hành xử sao cho Đại vương không chìm trong sầu khổ sau khi ta đã vào rừng chịu đời lưu đày.

Verse 11

यथा यथा दाशरथि र्धर्म एवास्थितोऽभवत्।तथा तथा प्रकृतयो रामं पतिमकामयन्।।।।

Càng thấy con vua Daśaratha chỉ một mực an trú trong Dharma, thì thần dân càng khát vọng Rāma làm chúa tể, làm minh quân của mình.

Verse 12

बाष्पेण पिहितं दीनं रामः सौमित्रिणा सह।चकर्षेव गुणैर्बद्ध्वा जनं पुरनिवासिनम्।।।।

Bên cạnh có Lakṣmaṇa, Rāma như kéo theo dân cư thành thị—khốn khổ, lệ che mờ mắt—tựa như Ngài dùng đức hạnh mà trói buộc họ lại.

Verse 13

ते द्विजास्त्रिविधं वृद्धा ज्ञानेन वयसौजसा।वयः प्रकम्पशिरसो दूरादूचुरिदं वचः।।।।

Những vị Bà-la-môn ấy—già dặn theo ba phương diện: trí tuệ, tuổi tác và ojas (linh lực)—đứng từ xa, đầu rung theo tuổi già, rồi cất lời như sau.

Verse 14

वहन्तो जवना रामं भो भो जात्यास्तुरङ्गमाः।निवर्तध्वं न गन्तव्यं हिता भवत भर्तरि।।।।

Hỡi những tuấn mã dòng dõi cao quý, đang chở Rāma—hãy quay lại! Chớ đi xa hơn. Xin hãy làm điều lành cho chủ của các ngươi.

Verse 15

कर्णवन्ति हि भूतानि विशेषेण तुरङ्गमाः।यूयं तस्मान्निवर्तध्वं याचनां प्रतिवेदिताः।।।।

Muôn loài đều có tai, và nhất là loài ngựa nghe rất tinh. Vậy nên, đã thấu lời khẩn cầu của chúng ta, xin các ngươi hãy quay lại.

Verse 16

धर्मतः स विशुद्धात्मा वीरः शुभदृढव्रतः।उपवाह्यस्तु वो भर्ता नापवाह्यः पुराद्वनम्।।।।

Ngài theo Chánh pháp, tâm hồn thanh tịnh, anh hùng, và kiên định trong thệ nguyện lành. Chúa của các ngươi nên được đưa trở về—chớ chở Ngài rời thành mà vào rừng.

Verse 17

एवमार्तप्रलापांस्तान् वृद्धान् प्रलपतो द्विजान्।अवेक्ष्य सहसा रामो रथादवततार ह।।।।

Thấy những vị Bà-la-môn tuổi cao ấy than khóc thảm thiết như vậy, Rāma liền tức khắc bước xuống khỏi chiến xa.

Verse 18

पद्भ्यामेव जगामाथ ससीत स्सहलक्ष्मणः।सन्निकृष्टपदन्यासो रामो वनपरायणः।।।।

Bấy giờ, Rāma—quyết chí vào rừng—chỉ bước bằng đôi chân, có Sītā và Lakṣmaṇa kề bên; Người đặt từng bước chậm rãi, gần nhau, như giữ gìn nẻo đạo.

Verse 19

द्विजातींस्तु पदातींस्तान् रामश्चारित्रवत्सलः।न शशाक घृणाचक्षुः परिमोक्तुं रथेन सः।।।।

Nhưng Rāma, yêu mến hạnh kiểm ngay thẳng, đôi mắt chan chứa lòng từ, không nỡ ngồi xe mà bỏ các vị Bà-la-môn phải đi bộ phía sau.

Verse 20

गच्छन्तमेव तं दृष्ट्वा रामं सम्भ्रान्तचेतसः।ऊचुः परमसन्तप्ता रामं वाक्यमिदं द्विजाः।।।।

Thấy Rāma vẫn tiếp tục lên đường, các vị Bà-la-môn lòng rối bời, đau xót khôn nguôi, liền thưa với Rāma những lời này.

Verse 21

ब्राह्मण्यं सर्वमेतत्त्वां ब्रह्मण्यमनुगच्छति।द्विजस्कन्धाधिरूढास्त्वामग्नयोऽप्यनुयान्त्यमी।।।।

Toàn thể hàng Bà-la-môn này đều theo Ngài, ô Đấng hộ trì Bà-la-môn; ngay cả những ngọn thánh hỏa kia, được nâng trên vai các vị song sinh, cũng đang theo bước Ngài.

Verse 22

वाजपेयसमुत्थानि छत्राण्येतानि पश्य नः।पृष्ठतोऽनुप्रयातानि मेघानिव जलात्यये।।।।

Xin hãy nhìn những chiếc lọng này, do lễ tế Vājapeya mà có: chúng theo sau chúng tôi, như mây cuối mùa mưa trôi dạt trên trời.

Verse 23

अनवाप्तातपत्रस्य रश्मिसन्तापितस्य ते।एभिश्छायां करिष्यामः स्वैश्छत्रैर्वाजपेयिकैः।।।।

Ngài không có lọng che, lại bị tia nắng thiêu đốt; vậy chúng con xin dùng những chiếc lọng Vājapeya của mình mà tạo bóng mát cho Ngài.

Verse 24

या हि नः सततं बुद्धिर्वेदमन्त्रानुसारिणी।त्वत्कृते सा कृता वत्स वनवासानुसारिणी।।।।

Hỡi con yêu, tâm trí chúng ta vốn hằng thuận theo các thần chú Veda; nay vì con mà đã chuyển hướng, nương theo kỷ luật của đời sống nơi rừng sâu.

Verse 25

हृदयेष्वेव तिष्ठन्ति वेदा ये नः परं धनम्।वत्स्यन्त्यपि गृहेष्वेव दाराश्चारित्ररक्षिताः।।।।

Các Veda—kho báu tối thượng của chúng ta—vẫn an trú ngay trong tim; và các hiền thê của chúng ta, được gìn giữ bởi đức trinh tín, sẽ ở yên trong nhà.

Verse 26

न पुनर्निश्चयः कार्यस्त्वद्गतौ सुकृता मतिः।त्वयि धर्मव्यपेक्षे तु किं स्याद्धर्मपथे स्थितम्।।।।

Chớ nên có quyết định lần nữa; ý chí theo Ngài của chúng con đã vững như đá. Nhưng nếu chính Ngài ở đây lại xem nhẹ dharma, thì còn gì có thể đứng vững trên con đường chính pháp?

Verse 27

याचितो नो निवर्तस्व हंसशुक्लशिरोरुहैः।शिरोभिर्निभृताचार महीपतनपांसुलैः।।।।

Chúng con khẩn cầu Ngài—xin hãy quay về—khi những cái đầu của chúng con, tóc trắng như thiên nga, vì cung kính mà phủi bụi do sấp mình xuống đất, đang cúi lạy trước Ngài.

Verse 28

बहूनां वितता यज्ञा द्विजानां य इहागताः।तेषां समाप्तिरायत्ता तव वत्स निवर्तने।।।।

Nhiều vị Bà-la-môn đã đến đây đã khởi sự các lễ tế; hỡi con yêu, sự viên mãn của những nghi lễ ấy nay tùy thuộc nơi việc con hồi quy.

Verse 29

भक्तिमन्ति हि भूतानि जङ्गमाजङ्गमानि च।याचमानेषु राम त्वं भक्तिं भक्तेषु दर्शय।।।।

Hỡi Rāma, muôn loài—động và tĩnh—đều một lòng sùng kính Ngài; nay họ khẩn cầu, xin Ngài hãy đáp lại bằng lòng sùng kính đối với những kẻ sùng kính Ngài.

Verse 30

अनुगन्तुमशक्ता स्त्वां मूलैरुद्धतवेगिनः।उन्नता वायुवेगेन विक्रोशन्तीव पादपाः।।।।

Những cây cối, bị gió nâng lên và cuốn đi với sức mạnh, dường như muốn theo Ngài; nhưng vì rễ níu chặt không thể bước đi, chúng như đang kêu khóc.

Verse 31

निश्चेष्टाहारसञ्चारा वृक्षैकस्थानविष्ठिताः।पक्षिणोऽपि प्रयाचन्ते सर्वभूतानुकम्पिनम्।।।।

Ngay cả chim muông cũng thôi tìm mồi, bất động đậu một chỗ trên cây, dường như đang khẩn cầu Đấng từ mẫn đối với mọi loài.

Verse 32

एवं विक्रोशतां तेषां द्विजातीनां निवर्तने।ददृशे तमसा तत्र वारयन्तीव राघवम्।।।।

Khi các vị Bà-la-môn (dvija) ấy kêu khóc van xin Ngài trở lại, thì nơi đó sông Tamasa hiện ra, như thể chính dòng sông cũng muốn ngăn giữ Rāghava (Rāma).

Verse 33

ततः सुमन्त्रोऽपि रथाद्विमुच्यश्रान्तान्हयान्सम्परिवर्त्य शीघ्रम्।पीतोदकांस्तोयपरिप्लुताङ्गानचारयद्वै तमसाविदूरे।।।।

Bấy giờ, Sumantro cũng xuống khỏi xe, tháo ách cho những con ngựa mệt nhọc; vội cho chúng lăn mình nghỉ ngơi. Sau khi cho uống nước và tắm rửa thân thể, ông thả chúng đi gặm cỏ không xa sông Tamasā.