Sarga 111

Verse 1

वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः।अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः।।।।

Bấy giờ Vasiṣṭha, vị quốc sư tế quan của nhà vua, sau khi đã nói với Rāma, lại một lần nữa cất lời—những lời hòa hợp với chánh pháp.

Verse 2

पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः।आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव।।।।

Phàm người sinh ra ở đời này đều có ba bậc thầy: thầy dạy đạo học, cha và mẹ—hỡi Kakutstha, hỡi Rāghava.

Verse 3

पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ।प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते।।।।

Cha sinh ra con người theo lẽ ấy, hỡi bậc trượng phu tối thượng; nhưng chính bậc Đạo sư ban cho trí tuệ—vì thế Ngài được gọi là Guru.

Verse 4

सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप।मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

Ta là bậc Đạo sư của phụ vương ngươi và cũng là của chính ngươi, hỡi kẻ diệt thù; khi ngươi làm theo lời ta, ngươi sẽ không vượt khỏi con đường của bậc hiền thiện.

Verse 5

इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा।एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्ते: स‌तां गतिम्।।।।

Đây chính là của con: hội chúng này, các đoàn phường, cùng các bậc nhị sinh. Này con, hãy thực hành bổn phận đối với họ; con sẽ không lạc khỏi con đường của người hiền đức.

Verse 6

वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम्।अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

Bà ấy là mẹ già của con, kiên định trong chánh pháp; con không nên ngừng phụng sự bà. Làm theo lời bà dạy, con sẽ không rời khỏi con đường của người hiền đức.

Verse 7

भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव।आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम।।।।

Hỡi Rāghava, nếu con làm theo lời Bharata đang khẩn cầu, con sẽ không trái với chính tự tâm mình—hỡi người có sức mạnh đặt nền trên chân thật và chánh pháp.

Verse 8

एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्।प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।।।

Được vị thầy nói với lời lẽ êm dịu như vậy, chính Rāghava—bậc tối thượng trong loài người—đáp lời Vasiṣṭha đang ngồi gần đó.

Verse 9

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुत: स‌दा।न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।।।यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।।।

Mọi sự chăm nom mà cha mẹ hằng làm cho con—chu cấp tùy sức, ru ngủ và che chở bằng áo quần, ngày ngày nói lời yêu thương, lại nuôi dưỡng cho khôn lớn—những điều mẹ cha đã làm ấy thật khó có thể đền đáp trọn vẹn.

Verse 10

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा।न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।।यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।

Mọi sự chăm nom và nếp sống mà cha mẹ hằng dành cho con—những tặng vật tùy theo khả năng, việc ru ngủ và che mặc, lời nói dịu hiền luôn luôn, cùng công lao nuôi dưỡng—tất thảy ấy, cha và mẹ đã làm, thật khó mà đền đáp cho xứng.

Verse 11

स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम।आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति।।।।

Vì vua Daśaratha chính là phụ vương đã sinh thành ra ta; điều ta đã kính cẩn thệ hứa với Người, ắt chẳng thể hóa thành hư dối.

Verse 12

एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम्।उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः।।।।

Được Rāma nói như vậy, Bharata—bậc cao quý, lòng rộng lượng vô song, nhưng đang chìm trong sầu khổ—liền tức khắc cất lời với người đánh xe đứng gần bên.

Verse 13

इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे।आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति।।।।

Này xa phu, mau trải cỏ kuśa cho ta ngay đây trên nền đất trống. Cho đến khi bậc huynh trưởng cao quý của ta nguôi lòng ban ân, ta sẽ nằm đây mà khẩn cầu, chờ Người đoái thương.

Verse 14

अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः।शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति।।।।

Nhịn ăn, lánh ánh sáng, như một vị Bà-la-môn nghèo không của cải, ta sẽ nằm trước túp lều này cho đến khi Người chịu thuận lòng trở về.

Verse 15

स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः।कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम्।।।।

Lòng buồn khôn xiết, Bharata thấy Sumantra đang nhìn Rāma để chờ chỉ thị; rồi chính Bharata đem cỏ kuśa đến, trải thành tấm lót và tự tay bày ra ngay trên mặt đất.

Verse 16

तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः।किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि।।।।

Bấy giờ, Rāma—đại uy quang, bậc tối thượng trong hàng vương thánh—nói với chàng: “Bharata hiền đệ, ta đã làm điều chi sai trái mà con lại nằm phục trước ta để ngăn bước?”

Verse 17

ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति।न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने।।।।

Chỉ có Bà-la-môn, nằm nghiêng một bên, mới được đời này thừa nhận có quyền ngăn người khác theo cách ấy; còn với bậc đã được xức dầu đăng quang, kinh điển không đặt ra phép tắc nằm phục để phản đối.

Verse 18

उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम्।पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव।।।।

Hãy đứng dậy, hỡi hổ giữa loài người; hãy bỏ lời thệ nguyện khắc nghiệt này. Từ đây, mau trở về Ayodhyā—thành đô tối thượng—hỡi hậu duệ Raghu.

Verse 19

आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम्।उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ।।।।

Nhưng Bharata vẫn ngồi đó, nhìn khắp dân thành thị và thôn dã, rồi nói: “Vì sao các vị không khuyên răn bậc huynh trưởng cao quý của ta (Rāma)?”

Verse 20

ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः।काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः।।।।

Bấy giờ dân thành thị và thôn ấp thưa với bậc đại tâm Bharata: “Chúng tôi biết rõ Kakutstha (Rama); lời Rāghava nói quả thật đúng đắn.”

Verse 21

एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति।अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा।।।।

Vì bậc phúc đức hiển hách này vẫn kiên định nơi lời dạy của phụ vương; bởi thế chúng tôi không thể dễ dàng hay mau chóng khiến Người quay về.

Verse 22

तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत्।एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम्।।।।

Hiểu rõ lời họ đã thưa, Rama liền đáp: “Vậy hãy lắng nghe lời khuyên của những bằng hữu thiện tâm, những người có con mắt soi theo dharma.”

Verse 23

एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव।उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम्।।।।

“Nghe trọn cả hai phía rồi, hãy suy xét cho đúng, hỡi Rāghava. Hãy đứng dậy, bậc dũng lực; chạm vào ta, rồi chạm vào nước (làm lễ ācamana).”

Verse 24

अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत्।श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा।।।।

Rồi Bharata đứng dậy, chạm nước để thanh tịnh, và nói: “Xin hội chúng hãy nghe tôi—các đại thần mưu nghị, cùng các trưởng đoàn phường hội nữa.”

Verse 25

न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम्।आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम्।।।।

Ta không cầu xin phụ vương ban vương quyền, cũng chẳng thúc ép mẫu hậu mưu cầu điều ấy. Ta cũng không hề thuận cho việc đày Rāghava—bậc cao quý, thấu triệt tối thượng về Dharma.

Verse 26

यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः।अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने।।।।

Nếu việc ở rừng quả thật không thể tránh, và lời phụ vương phải được thi hành, thì chính ta sẽ vào rừng cư trú trọn mười bốn năm.

Verse 27

धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः।उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम्।।।।

Rāma, bậc lấy Dharma làm linh hồn, kinh ngạc trước lời nói chân thật của em mình; Người nhìn khắp dân thành và dân quê rồi cất lời với họ.

Verse 28

विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम।न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा।।।।

Điều mà phụ vương ta khi còn tại thế đã bán, đã cầm cố, hay đã mua—thì không thể bị ta hay Bharata xóa bỏ, đảo ngược được.

Verse 29

उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः।युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम्।।।।

Về việc vào rừng, ta không được lập kẻ thế thân thay mình—điều ấy thật đáng hổ thẹn. Kaikeyī đã nói lời hợp đạo, và phụ vương ta đã làm điều chính đáng.

Verse 30

जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम्।सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि।।।।

Ta biết Bharata: nhẫn nhục, kính trọng bậc trưởng thượng và các bậc Đạo sư. Với đại hồn kiên định nơi chân thật ấy, mọi sự ở đây ắt sẽ cát tường.

Verse 31

अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः।भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः।।।।

Khi ta từ rừng trở về lần nữa, ta sẽ trở thành bậc quân vương tối thượng của cõi đất này—cùng với người em trai có hạnh đức ấy.

Verse 32

वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम्।अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम्।।।।

Vì nhà vua bị Kaikeyī thúc ép, ta đã thực hiện lời ấy; vậy nên, nhờ hành động này, hãy giải thoát phụ vương chúng ta—đấng chúa tể của cõi đất—khỏi vết nhơ của lời không thật.