Sarga 110

Verse 1

क्रुद्धमाज्ञाय रामं तु वसिष्ठः प्रत्युवाच ह।जाबालिरपि जानीते लोकस्यास्य गतागतिम्।।।।

Biết Rāma đang nổi giận, hiền thánh Vasiṣṭha liền đáp lời: “Jābāli cũng thấu rõ lẽ đến đi—đường vận hành và số phận—của muôn loài trong cõi đời này.”

Verse 2

निवर्तयितुकामस्तु त्वामेतद्वाक्यमब्रवीत्।इमां लोकसमुत्पत्तिं लोकनाथ निबोध मे।।।।

Vì muốn khiến Ngài hồi quy, người ấy đã nói với Ngài lời này: “Ôi Đấng Chúa tể của muôn cõi, xin hãy nghe từ ta câu chuyện về nguồn gốc của thế gian.”

Verse 3

सर्वं सलिलमेवासीत्पृथिवी यत्र निर्मिता।तत: स‌मभवद्ब्रह्मा स्वयम्भूर्दैवतै: स‌ह।।।।

Thuở ban sơ, tất cả chỉ là nước; từ đó đất được tạo thành. Rồi đấng Phạm Thiên Tự Sinh (Brahmā Svayambhū) hiển lộ, cùng với chư thiên.

Verse 4

स वराहस्ततो भूत्वा प्रोज्जहार वसुन्धराम्।असृजच्च जगत्सर्वं सह पुत्रैः कृतात्मभिः।।।।

Rồi Ngài hóa thân thành Varāha—Thần Lợn Rừng—nâng bổng Địa Mẫu lên, và khai sinh toàn thể thế gian cùng các người con, những tâm linh đã được thanh tịnh và tự chế.

Verse 5

आकाशप्रभवो ब्रह्मा शाश्वतो नित्य अव्ययः।तस्मान्मरीचि: संज‌ज्ञे मरीचेः कश्यप: सुतः।।।।

Phạm Thiên Brahmā, từ hư không mà hiện khởi—thường hằng, bất biến, không hoại diệt. Từ Ngài sinh ra Marīci; và từ Marīci, Kaśyapa ra đời làm con.

Verse 6

विवस्वान्काश्यपात् जज्ञे मनुर्वैवस्वत: स्वयम्।स तु प्रजापतिः पूर्वमिक्ष्वाकुस्तु मनो: सुतः।।।।

Từ Kaśyapa sinh ra Vivasvān—Thần Mặt Trời; từ Vivasvān lại sinh Manu Vaivasvata. Manu ấy thuở đầu là Prajāpati; và Ikṣvāku được sinh làm con của Manu.

Verse 7

यस्येयं प्रथमं दत्ता समृद्धा मनुना मही।तमिक्ष्वाकुमयोध्यायां राजानं विद्धि पूर्वकम्।।।।

Đấng Ikṣvāku—người mà Manu thuở ban sơ đã trao cho cõi đất phồn thịnh này—hãy biết đó là vị vua đầu tiên tại Ayodhyā.

Verse 8

इक्ष्वाकोस्तु सुत श्रीमान्कुक्षिरेवेति विश्रुतः।कुक्षेरथात्मजो वीरो विकुक्षिरुदपद्यत।।।।

Ikṣvāku có một người con rạng rỡ, lừng danh với tên Kukṣi; rồi từ Kukṣi lại sinh ra vị dũng sĩ Vikukṣi.

Verse 9

विकुक्षेस्तु महातेजा बाणः पुत्र प्रतापवान्।बाणस्य तु महाबाहुरनरण्यो महात‌पा:।।।।

Từ Vikukṣi sinh ra Bāṇa, rực rỡ uy quang, oai lực hiển hách; và từ Bāṇa sinh ra Anaraṇya, bậc đại dũng tay dài, khổ hạnh nghiêm tu.

Verse 10

नानावृष्टिर्बभूवास्मिन्नदुर्भिक्षं सतां वरे।अनरण्ये महाराजे तस्करो नापि कश्चन।।।।

Khi đại vương Anaraṇya—bậc tối thượng trong hàng người hiền đức—trị vì cõi nước này, chẳng có hạn hán, chẳng có đói kém, và cũng không hề có một tên trộm nào.

Verse 11

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः।

Từ Anaraṇya sinh ra vị vua tay mạnh Pṛthu; từ Pṛthu lại sinh đại vương Triśaṅku. Vị anh hùng Triśaṅku ấy, nhờ sức chân ngôn và lòng giữ lời thật, đã mang cả thân xác mà lên cõi trời.

Verse 12

त्रिशङ्कोरभवत्सूनुर्दुन्धुमारो महायशाः।।।।दुन्धुमारान्महातेजा युवनाश्वो व्यजायत।

Con trai của Triśaṅku là Dundhumāra lẫy lừng danh tiếng; từ Dundhumāra lại sinh ra Yuvanāśva, rực sáng đại uy quang.

Verse 13

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।।।मान्धातुस्त महातेजा: सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

Con của Yuvanāśva là Māndhātṛ uy nghi rạng rỡ; từ Māndhātṛ sinh ra Susandhi đại oai lực. Susandhi có hai con trai: Dhruvasandhi và Prasēnajit. Từ Dhruvasandhi sinh ra Bharata lừng danh, bậc diệt trừ kẻ thù.

Verse 14

युवनाश्वसुत श्श्रीमान्मान्धाता समपद्यत।।2.110.13।।मान्धातुस्त महातेजा स्सुसन्धिरुदपद्यत।सुसन्धेरपि पुत्रौ द्वौ ध्रुवसन्धिः प्रसेनजित्।।2.110.14।।यशस्वी ध्रुवसन्धेस्तु भरतो रिपुसूदनः।

Từ Yuvanāśva sinh ra Māndhātṛ rực rỡ phúc đức; từ Māndhātṛ lại sinh bậc đại oai Susandhi. Susandhi có hai hoàng tử: Dhruvasandhi và Prasēnajit; và từ Dhruvasandhi sinh ra Bharata lừng danh, bậc diệt trừ quân thù.

Verse 15

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।।।

Từ Bharata, bậc đại lực tay dài, sinh ra người con tên Asita. Chống lại ngài, các vua đối địch nổi lên như kẻ thù: bộ tộc Haihaya, Tālajaṅgha, và những chiến sĩ dũng mãnh Śaśibindu.

Verse 16

भरतात्तु महाबाहोरसितो नाम जायत।।2.110.15।।यस्यैते प्रतिराजान उदपद्यन्त शत्रवः।हैहयास्तालजङ्घाश्च शूराश्च शशिबिन्दवः।।2.110.16।।

Từ Bharata, bậc đại lực tay dài, sinh ra người con tên Asita. Chống lại ngài, các vua đối địch nổi lên như kẻ thù: bộ tộc Haihaya, Tālajaṅgha, và những chiến sĩ dũng mãnh Śaśibindu.

Verse 17

तांस्तु सर्वान्प्रतिव्यूह्य युद्धे राजा प्रवासितः।स च शैलवरे रम्ये बभूवाभिरतो मुनिः।।।।

Nhà vua bày trận nghênh chiến tất cả bọn họ, nhưng trong cuộc chiến lại bị đẩy vào cảnh lưu đày. Rồi ngài ở trên một dãy núi tuyệt đẹp, an trú thảnh thơi như một vị hiền sĩ.

Verse 18

द्वे चास्य भार्ये गर्भिण्यौ बभूवतुरिति श्रुतिः।एका गर्भविनाशाय सपत्न्यै गरलं ददौ।।।।

Nghe truyền rằng ngài có hai hoàng hậu, và cả hai đều mang thai. Một người vì muốn hủy hoại bào thai của người đồng thất, đã trao cho nàng chất độc.

Verse 19

भार्गवश्च्यवनो नाम हिमवन्तमुपाश्रितः।तमृषिं समुपागम्य कालिन्दी त्वभ्यवादयत्।।2.110.19।।स तामभ्यवदद्विप्रो वरेप्सुं पुत्रजन्मनि।

Có một vị thánh hiền dòng Bhārgava tên là Cyavana, nương trú nơi núi Tuyết Himavat. Nàng Kālinđī đến gần bậc ẩn sĩ ấy, cúi đầu đảnh lễ; và vị Bà-la-môn liền cất lời với nàng, khi nàng khát cầu một ân phúc—được sinh một người con trai.

Verse 20

पुत्रस्ते भविता देवि महात्मा लोकविश्रुतः।।।।धार्मिकश्च सुशीलश्च वंशकर्ताऽरिसूदनः।

“Tâu Hoàng hậu, nàng sẽ sinh một người con—đại hồn, lừng danh khắp thế gian—chính trực theo Dharma, nết hạnh cao quý, nối dài tông tộc và là bậc diệt trừ kẻ thù.”

Verse 21

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।।।पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्।तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।।।

Hoan hỷ, Hoàng hậu đi nhiễu quanh vị hiền sĩ theo nghi lễ, kính cẩn cáo từ rồi trở về cung. Sau đó, nàng sinh một hoàng tử mắt như cánh sen, rực sáng như Đấng sinh từ hoa sen (Phạm Thiên Brahmā).

Verse 22

कृत्वा प्रदक्षिणं हृष्टा मुनिंतमनुमान्य च।।2.110.21।। पद्मपत्रसमानाक्षं पद्मगर्भसमप्रभम्। तत: सा गृहमागम्य देवी पुत्रं व्यजायत।।2.110.22।।

Hoan hỷ, nàng đi nhiễu quanh vị hiền sĩ theo nghi lễ và kính cẩn cáo từ; trở về nhà, Hoàng hậu liền sinh một người con mắt như cánh sen, rạng ngời như Đấng sinh từ hoa sen (Phạm Thiên Brahmā).

Verse 23

सपत्न्या तु गरस्तस्यै दत्तो गर्भजिघांसया।गरेण सह तेनैव जात स्स सगरोऽभवत्।।।।

Nhưng người vợ chung kia, vì muốn hủy diệt bào thai, đã trao cho nàng thứ độc dược. Đứa trẻ sinh ra cùng với chất “gara” (độc ấy), nên được gọi là Sagara.

Verse 24

स राजा सगरो नाम य: स‌मुद्रमखानयत्।इष्ट्वा पर्वणि वेगेन त्रासयन इमाः प्रजाः।।।

Vị vua ấy tên là Sagara, chính là người đã khiến biển cả bị đào xới; sau khi cử hành tế lễ vào ngày rằm hội tiết, ngài mau chóng khiến muôn dân kinh sợ bởi đại nghiệp hùng lực ấy.

Verse 25

असमञ्जस्तु पुत्रोऽभूत्सगरस्येति न श्श्रुतम्।जीवन्नेव स पित्रा तु निरस्तः पापकर्मकृत्।।।।

Chúng tôi nghe rằng Sagara có một người con tên Asamañja. Khi phụ vương còn tại thế, kẻ tạo nghiệp ác ấy đã bị chính vua cha trục xuất.

Verse 26

अंशुमानिति पुत्रोऽभूदसमञ्जस्य वीर्यवान्।दिलीपोंशुमतः पुत्रो दिलीपस्य भगीरथः।।।।

Người con của Asamañja là Aṁśumān dũng mãnh. Dilīpa là con của Aṁśumān, và Bhāgīratha là con của Dilīpa.

Verse 27

भगीरथात्ककुत्स्थस्तु काकुत्स्था येन विश्रुताः।ककुत्स्थस्य च पुत्रोऽभूद्रघुर्येन च राघवाः।।।।

Từ Bhāgīratha sinh ra Kakutstha, nhờ đó dòng dõi của ngài lừng danh là Kākuṭstha. Và Kakutstha sinh ra Raghu, nhờ đó các ngài được gọi là Rāghava.

Verse 28

रघोस्तु पुत्रस्तेजस्वी प्रवृद्धः पुरुषादकः।कल्माषपाद स्सौदास इत्येवं प्रथितो भुवि।।।।

Con trai rực rỡ của Raghu, khi quyền lực đã lớn mạnh, được đời xưng tụng với danh hiệu Kalmāṣapāda và Saudāsa; lại có lúc vì lời nguyền của một bậc hiền thánh mà mang tiếng là kẻ ăn thịt người.

Verse 29

कल्माषपादपुत्रोऽभूच्छङ्खणस्त्विति विश्रुतः।यस्तु तद्वीर्यमासाद्य सहसैन्यो व्यनीनशत्।।।।

Con trai của Kalmāṣapāda nổi danh với tên Śaṅkhaṇa; ai dám đương đầu với uy lực của ngài đều bị nghiền nát, cùng với toàn quân.

Verse 30

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।।।

Con của Śaṅkhaṇa là Sudarśana, vị anh hùng rạng rỡ; Sudarśana sinh Agnivarṇa, Agnivarṇa sinh Śīghraga. Śīghraga sinh Maru; Maru sinh Praśuśruva; Praśuśruva sinh Ambarīṣa, bậc đại quang huy. Ambarīṣa sinh Nahūṣa, người có dũng lực chân thật; Nahūṣa sinh Nābhāga, bậc chí công chí đạo. Nābhāga có hai con là Aja và Suvrata; và Aja sinh ra vua Daśaratha, bậc hiền vương thuận pháp.

Verse 31

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Ngài là người thừa tự trưởng của đức vua ấy, lừng danh khắp nơi với danh hiệu Rāma. Vậy, hỡi bậc quân vương, xin nhận lấy vương quốc của mình và chăm nom muôn dân.

Verse 32

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Trong hết thảy dòng Ikṣvāku, người con trưởng là bậc nối ngôi vương; khi trưởng tử còn tại thế, con thứ không được làm lễ quán đỉnh để nhận vương quyền.

Verse 33

शङ्खणस्य च पुत्रोऽभूच्छूर श्रीमान्सुदर्शनः।सुदर्शनस्याग्निवर्णः अग्निवर्णस्य शीघ्रगः।।2.110.30।।शीघ्रगस्य मरुः पुत्रो मरोः पुत्रः प्रशुश्रुवः।प्रशुश्रुवस्य पुत्रोभूदम्बरीषो महाद्युतिः।।2.110.31।।अम्बरीषस्य पुत्रोभून्नहुषः सत्यविक्रमः।नहुषस्य च नाभागः पुत्रः परमधार्मिकः।।2.110.32।।अजश्च सुव्रतश्चैव नाभागस्य सुतावुभौ।अजस्यैव च धर्मात्मा राजा दशरथस्सुतः।।2.110.33।।

Hỡi bậc đại danh, hôm nay ngài chớ nên đoạn bỏ gia pháp vĩnh cửu của dòng Rāghava. Xin trị vì cõi đất này—giàu châu báu, rộng bờ cõi—như chính phụ vương đã trị vì.

Verse 34

तस्य ज्येष्ठोऽसि दायादो राम इत्यभिविश्रुतः।तद्गृहाण स्वकं राज्यमवेक्षस्व जनं नृप।।।।

Ngài là người thừa tự trưởng của đức vua ấy, lừng danh khắp nơi với danh hiệu Rāma. Vậy, hỡi bậc quân vương, xin nhận lấy vương quốc của mình và chăm nom muôn dân.

Verse 35

इक्ष्वाकूणां हि सर्वेषां राजा भवति पूर्वजः।पूर्वजे नापरः पुत्रो ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।।।।

Trong hết thảy dòng Ikṣvāku, người con trưởng là bậc nối ngôi vương; khi trưởng tử còn tại thế, con thứ không được làm lễ quán đỉnh để nhận vương quyền.

Verse 36

स राघवाणां कुलधर्ममात्मनः सनातनं नाद्य विहन्तुमर्हसि।प्रभूतरत्नामनुशाधि मेदिनीं प्रभूतराष्ट्रां पितृवन्महायशः।।।।

Hỡi bậc đại danh, hôm nay ngài chớ nên đoạn bỏ gia pháp vĩnh cửu của dòng Rāghava. Xin trị vì cõi đất này—giàu châu báu, rộng bờ cõi—như chính phụ vương đã trị vì.