Shloka 26

कबन्धमोक्षः—सुग्रीवमैत्र्युपदेशः

Kabandha’s Release and Counsel to Befriend Sugriva

Devanagari script

वानरांश्च महाकायान्प्रेषयिष्यति राघव।।3.72.25।।दिशो विचेतुं तां सीतां त्वद्वियोगेन शोचतीम्।स ज्ञास्यति वरारोहां निर्मलां रावणालये।।3.72.26।।

Transliteration

vānarāṃś ca mahākāyān preṣayiṣyati rāghava || 3.72.25 ||

diśo vicetuṃ tāṃ sītāṃ tvad-viyogena śocatīm |

sa jñāsyati varārohāṃ nirmalāṃ rāvaṇālaye || 3.72.26 ||

Translation

Hỡi Rāghava, Ngài ấy sẽ sai những vānara thân hình vĩ đại tỏa đi khắp mười phương để dò tìm nàng Sītā đang sầu khổ vì lìa xa chàng; và sẽ nhận ra bậc giai nhân cao quý, thanh khiết, vô tì vết nơi cung thất của Rāvaṇa.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम

• मेरुशृङ्गाग्रगताम्: (even if) gone to Meru's peak
• मेरुशृङ्गाग्रगताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मेरु (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (meru-śṛṅga-agra-gatā = gone to the peak-tip of Meru)

• अनिन्दिताम्: blameless
• अनिन्दिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनिन्दित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम्

• प्रविश्य: having entered/reached
• प्रविश्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund)

• पातालतले: in the netherworld
• पातालतले: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (pātālasya talaṃ = netherworld-surface)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारण/समुच्चयार्थक (also/even)

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम् (or)

• श्रिताम्: having taken refuge/located
• श्रिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रि (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त), स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; ‘पत्नीम्/प्रियाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्लवङ्गमानाम्: of the monkeys
• प्लवङ्गमानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, बहुवचनम्

• प्रवरः: the best (one)
• प्रवरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचनम्; सर्वनाम

• प्रियाम्: beloved (wife)
• प्रियाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• निहत्य: having slain
• निहत्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि-हन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund)

• रक्षांसि: demons
• रक्षांसि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, बहुवचनम्

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (again)

• प्रदास्यति: will restore/give back
• प्रदास्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लृट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

Context

O Rama! there are six expedients (peace,war,marching,neutrality, alliance, making peace with one and waging war with another, for attaining your goal in the world. Only the unlucky can help the unfortunate.

Characters & Entities

• Rama (Raghava)
• Sita
• Sugriva (implied)
• Ravana
• monkeys (vānarāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by disciplined collective action—mobilizing resources for the protection and restoration of the innocent.

What is the narrative situation?

A recensional repetition reinforcing Kabandha’s assurance that the monkey forces will locate Sita in Ravana’s residence.

Which character virtue is emphasized?

Leadership and responsibility (Sugriva implied): the capacity to organize others for a righteous mission.