Shloka 43

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

Devanagari script

मुक्तामणिमयं चेदं तपनीयविभूषितम्।धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद्धनुः।।।।

Transliteration

muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam | dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 3.64.43 ||

Translation

Hỡi người hiền hòa, cây đại cung nào đây—khảm ngọc trai và châu báu, điểm trang bằng vàng—nay gãy nát, nằm rơi trên đất?

Word by Word

• मुक्तामणिमयम्: made of pearls and gems
• मुक्तामणिमयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ता + मणि + मय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (genitive sense: 'made of/consisting of pearls and gems'), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इदम्/धनुः-विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तपनीयविभूषितम्: adorned with gold
• तपनीयविभूषितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपनीय + विभूषित (कृदन्त; वि+भूष् धातु)
• Form: तत्पुरुष-समास ('adorned with gold'), भूतकृदन्त (past passive participle, -त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इदम्/धनुः-विशेषण

• धरण्याम्: on the ground
• धरण्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), सप्तमी (Locative), एकवचन

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु) → पतित (भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इदम्/धनुः-विशेषण

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कस्य: whose
• कस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन, पुं/नपुंसक-रूप (whose)

• भग्नम्: broken
• भग्नम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भञ्ज् (धातु) → भग्न (भूतकृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; धनुः-विशेषण

• महत्: great, huge
• महत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; धनुः-विशेषण

• धनुः: bow
• धनुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धनुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा (Nominative), एकवचन

Context

O handsome Lakshmana! whose is this huge bow embedded with pearls and gems and adorned with gold fallen on the ground?

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Bow
• Pearls
• Gems
• Gold

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma involves careful inquiry: identifying whose weapon lies broken is part of pursuing truth and enabling just response.

What is the narrative situation?

Rāma notices a magnificent broken bow and questions its owner, trying to determine who fought here.

Which character virtue is emphasized?

Analytical leadership: Rāma gathers clues systematically to guide the search for Sītā.