Shloka 26

Devanagari script

प्रतिलोमानुलोमाश्च रुचिरा रोमराजयः।शोभन्ते मृगमाश्रित्य चित्राः कनकबिन्दवः।।।।

Transliteration

pratilomānulomāś ca rucirā romarājayaḥ |

śobhante mṛgam āśritya citrāḥ kanakabindavaḥ || 3.43.26 ||

Translation

Trên thân con nai ấy, những đường lông óng ả—có chỗ xuôi theo thớ, có chỗ ngược theo thớ—tỏa sáng đẹp đẽ; và những đốm vàng rực rỡ, muôn vẻ trên mình nó, hiện lên thật huy hoàng.

Word by Word

• मसारगल्लर्कमुखः: having a face like an emerald vessel
• मसारगल्लर्कमुखः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मसार-गल्लर्क-मुख (प्रातिपदिक; मसार + गल्लर्क + मुख)
• Form: तत्पुरुष-समास (उपमानपूर्वपद): मसारगल्लर्कवत् मुखं यस्य; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्

• शङ्खमुक्तानिभोदरः: having a belly like conch/pearl
• शङ्खमुक्तानिभोदरः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शङ्ख-मुक्ता-निभ-उदर (प्रातिपदिक; शङ्ख + मुक्ता + निभ + उदर)
• Form: तत्पुरुष-समास: शङ्खमुक्तावत् निभम् उदरं यस्य; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्

• कस्य: of whom
• कस्य: सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नवाचक-सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• नाम: indeed/at all
• नाम: सम्बन्धसूचक-निपात (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/colloquial particle)

• अभिरूप्यः: charming, very handsome
• अभिरूप्यः: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभिरूप्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्

• असौ: that (yonder)
• असौ: विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मृगः इति पदस्य विशेषणम्

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• मनः: mind
• मनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लोभयेत्: would entice
• लोभयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लुभ् (धातु) (णिच् causative: लोभय)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम; णिच्-प्रयोग (causative)

• मृगः: deer
• मृगः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

Look at his tongue stretched out of the mouth while yawning. It is glowing like flaming fire. It is like the lightning sparkling in the cloud.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• deer (mṛga)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse shows how sensory beauty can enchant the mind; Dharma requires mastery over the senses so that appearance does not replace truth (satya).

What is the narrative situation?

Rāma continues describing the deer’s extraordinary markings, explaining why it captivates Sītā and draws attention.

Which character virtue is emphasized?

Self-awareness in the face of temptation—recognizing the power of outward charm is a step toward restraint and right action.