Shloka 15

उत्पातदर्शनं खरसैन्यसमागमश्च

Omens of calamity and the approach of Khara’s army

Devanagari script

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्सह सीताया।शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत्।।।।

Transliteration

evam uktas tu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ saha sītayā | śarān ādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat ||

Translation

Được Rāma căn dặn như vậy, Lakṣmaṇa liền cầm lấy mũi tên và cây cung, cùng với nàng Sītā bước vào hang động hiểm trở, nương náu nơi ấy.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (manner adverb)

• उक्तः: having been told
• उक्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘लक्ष्मणः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तु: then/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात

• रामेण: by Rama
• रामेण: Kartr (कर्ता/Agent)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्ता (agent) in passive construction with ‘उक्तः’

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: with
• सह: Sahartha (सहार्थ/Accompaniment marker)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-अव्यय (preposition-like indeclinable: 'with'), सह-योगे तृतीया अपेक्षा

• सीतया: with Sita
• सीतया: Sahakari (सहकारी/Companion)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘सह’ इत्यस्य योगे

• शरान्: arrows
• शरान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having taken’

• चापम्: bow
• चापम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: चाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• गुहाम्: cave
• गुहाम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: गुहा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दुर्गाम्: inaccessible
• दुर्गाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्गा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘गुहाम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• समाश्रयत्: took shelter
• समाश्रयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + श्रि (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Context

Thus ordered by Rama, Lakshmana took the arrows and the bow and accompanied by Sita took shelter in the inaccessible cave.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sita
• cave (guhā)
• bow (cāpa)
• arrows (śara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes faithful execution of one’s assigned duty; Lakshmana promptly carries out Rama’s protective instruction.

What is the narrative situation?

Lakshmana escorts Sītā to a secure cave and prepares with weapons, following Rama’s command.

Which character virtue is emphasized?

Lakshmana’s loyalty and readiness—swift, disciplined action in service of protection.