Shloka 70

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

Devanagari script

उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां सह भ्रात्रा यथाविधि।प्रविवेशाऽश्रमपदं तमृषिं सोऽभ्यवादयत्।।।।

Transliteration

upāsya paścimāṃ sandhyāṃ saha bhrātrā yathāvidhi | praviveśāśramapadaṃ tam ṛṣiṃ so 'bhyavādayat ||

Translation

Sau khi cùng em trai đúng pháp cử hành lễ bái hoàng hôn phương Tây, Rāma bước vào nơi tịnh thất, kính cẩn đảnh lễ và chào vị thánh hiền ấy.

Word by Word

• उपास्य: having performed (worship)
• उपास्य: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: उप + आस् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकाल (having worshipped/observed)

• पश्चिमाम्: western
• पश्चिमाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन; (सन्ध्याम् इति विशेषणम्)

• सन्ध्याम्: twilight worship
• सन्ध्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सन्ध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• सह: with
• सह: Sahakari (सहकारक)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक

• भ्रात्रा: with (his) brother
• भ्रात्रा: Sahakari (सहकारक)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (Instrumental); एकवचन

• यथाविधि: as prescribed
• यथाविधि: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + विधि (अव्ययीभाव-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्यय; प्रकारवाचक (according to rule)

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + विश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

• आश्रमपदम्: the hermitage-place
• आश्रमपदम्: Karma (कर्म; goal/place entered)
• Type: Noun
• Root: आश्रम + पद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (आश्रमस्य पदम्/स्थानम्); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• ऋषिम्: sage
• ऋषिम्: Karma (कर्म; object of greeting)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative); एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (Nominative); एकवचन

• अभ्यवादयत्: greeted/saluted
• अभ्यवादयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + वद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष (3rd); एकवचन; परस्मैपद

Context

Rama with his brother Lakshmana duly offered oblations at twilight, entered the hermitage and greeted the sage (Sudarsana) with folded palms.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (brother)
• Sandhyā (evening twilight)
• Āśrama
• Ṛṣi (sage; identified in the provided translation tradition as Sudarśana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Nitya-karma (daily obligatory duty) and respect for sages: Rāma prioritizes sandhyā observance and then approaches the hermitage with proper reverence.

What is the narrative situation?

At twilight, Rāma and Lakṣmaṇa complete sandhyā rites and then enter a sage’s hermitage to offer greetings.

Which character virtue is emphasized?

Discipline and humility: careful ritual propriety (yathāvidhi) and courteous salutation to spiritual elders.