Shloka 3

Glorification of the Yamunā (Yamuna Mahatmya) and Prayāga’s Step-by-Step Aśvamedha Merit

Devanagari script

अहीनांगो विरोगश्च पंचेंद्रियसमन्वितः । अश्वमेधफलं तस्य गच्छतस्तु पदे पदे

Transliteration

ahīnāṃgo virogaśca paṃceṃdriyasamanvitaḥ | aśvamedhaphalaṃ tasya gacchatastu pade pade

Translation

Người ấy trở nên toàn vẹn thân thể, không bệnh tật, đầy đủ năm căn; và mỗi bước chân đi tới, đều đạt công đức ngang với lễ tế Aśvamedha.

Word by Word

• अहीनाङ्गः: having no deficient limbs; whole-bodied
• अहीनाङ्गः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ (नञ्) + हीन (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-बहुव्रीहिः (यस्य अङ्गानि न हीनानि सः)

• विरोगः: free from disease
• विरोगः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि (उपसर्ग) + रोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पञ्चेन्द्रियसमन्वितः: endowed with the five senses
• पञ्चेन्द्रियसमन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक) + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पञ्चेन्द्रियैः समन्वितः = endowed with five senses)

• अश्वमेधफलम्: the fruit of the Aśvamedha sacrifice
• अश्वमेधफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्वमेधस्य फलम्)

• तस्य: of him / his
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (सर्वनाम), षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• गच्छतः: of (him) who goes / while going
• गच्छतः: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; 'तस्य' इत्यस्य विशेषणम् (of the one who goes)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), विशेषार्थक (indeed)

• पदे: at (each) step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभावार्थे पुनरुक्तिः (locative used adverbially)

• पदे: at (each) step
• पदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्तिः (pade pade = step by step)

Speaker

Unspecified (context-dependent narration within Svarga-khaṇḍa)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: विरोगः + च → विरोगश्च (ः + च → श्च); पञ्च + इन्द्रिय → पञ्चेन्द्रिय (अ + इ → ए); गच्छतः + तु → गच्छतस्तु (ः + त् → स्त्)

FAQs

What is the main promise (phalaśruti) of this verse?

It promises bodily wholeness, freedom from disease, full sensory vitality, and the extraordinary merit of an Aśvamedha sacrifice accruing at every step taken.

Does the verse literally equate walking to performing an Aśvamedha?

In Purāṇic phalaśruti style, it poetically magnifies the spiritual efficacy of the prescribed act (implied by context), stating that each step yields merit comparable to the famed royal Aśvamedha.

What ethical or spiritual lesson does this verse emphasize?

It emphasizes that sincere religious practice—especially when undertaken with devotion and right intent—can yield transformative results, sometimes portrayed as surpassing even grand ritual sacrifices.