Shloka 20

Qualities of the Five Great Elements; Description of Sudarśana-dvīpa and Mount Meru

Devanagari script

एवं तैः किल पृष्टः स सूतो वाक्यमथाब्रवीत् । सूत उवाच । प्रागायता महाप्राज्ञाः षडेते रत्नपर्वताः

Transliteration

evaṃ taiḥ kila pṛṣṭaḥ sa sūto vākyamathābravīt | sūta uvāca | prāgāyatā mahāprājñāḥ ṣaḍete ratnaparvatāḥ

Translation

Được họ hỏi như vậy, Sūta liền nói lời này. Sūta thưa: “Hỡi các bậc đại trí, về phương Đông trải dài sáu ngọn núi như châu báu này.”

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकार-अव्यय (adverb: 'thus')

• तैः: by them
• तैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• किल: indeed, it is said
• किल: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle: emphasis/report)

• पृष्टः: having been asked
• पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वाक्यम्: speech, words
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: क्रम/आरम्भ-अव्यय (particle: 'then/now')

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सूत: O Sūta
• सूत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (उवाच-पूर्वं वक्तृ-निर्देश)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्राक्: eastward
• प्राक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: देश-अव्यय (adverb: 'eastward/forward')

• आयताः: extended, stretching
• आयताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आयत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (रत्नपर्वताः)

• महाप्राज्ञाः: very wise/greatly discerning
• महाप्राज्ञाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्राज्ञ (प्रातिपदिक); घटक: महा + प्राज्ञ
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय (महान् प्राज्ञः) विशेषण (रत्नपर्वताः)

• षट्: six
• षट्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, प्रथमा, बहुवचन (पुंलिङ्गे प्रयोगः)

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• रत्नपर्वताः: gem-mountains
• रत्नपर्वताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रत्न + पर्वत (प्रातिपदिक); घटक: रत्न + पर्वत
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानां पर्वताः / रत्नमयाः पर्वताः)

Speaker

Sūta

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: mountain

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: वाक्यमथाब्रवीत्→वाक्यम् अथ अब्रवीत्; षडेते→षट् एते; प्रागायता→प्राक् आयताः.

Characters & Entities

• Sūta
• Ratna-parvatāḥ (jewel mountains)

FAQs

What is being introduced in this verse?

The verse introduces a description of “six jewel-mountains” that extend eastward, as narrated by the Sūta in response to a question.

Why does the verse emphasize direction (“to the east”)?

Directional markers are typical of Purāṇic cosmography; they help structure a sacred-geographical map by locating mountains, regions, and marvels within an ordered world-system.

What is the ethical or spiritual takeaway from this line?

Even before listing details, the verse models a teacher-disciple dynamic: sincere questioning followed by authoritative instruction, highlighting inquiry and attentive listening as gateways to sacred knowledge.