Shloka 4

The Horse’s Journey

to Cyavana’s Hermitage

Devanagari script

तत्रावसत्स सुतपाः शिष्यैर्वेदसमन्वितैः । सेवितांघ्रियुगो नित्यं तताप परमं तपः

Transliteration

tatrāvasatsa sutapāḥ śiṣyairvedasamanvitaiḥ | sevitāṃghriyugo nityaṃ tatāpa paramaṃ tapaḥ

Translation

Tại đó, Sutapā cư trú cùng các đệ tử tinh thông Veda; luôn phụng sự đôi chân tôn kính của bậc thầy, ngài thực hành khổ hạnh tối thượng.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (there)

• अवसत्: dwelt
• अवसत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• स: he
• स: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सुतपाः: Sutapā (name)
• सुतपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुतपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शिष्यैः: with disciples
• शिष्यैः: Sahakari (सहकारी/सह)
• Type: Noun
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वेदसमन्वितैः: endowed with the Vedas
• वेदसमन्वितैः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वेद-समन्वित (प्रातिपदिक; वेद + समन्वित)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (समन्वित); पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; शिष्यैः इति विशेषणम्; समासः (वेदेन समन्वित)

• सेविताङ्घ्रियुगः: whose pair of feet was served (revered)
• सेविताङ्घ्रियुगः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेवित-अङ्घ्रि-युग (प्रातिपदिक; सेवित + अङ्घ्रि + युग)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य अङ्घ्रियुगं सेवितम् सः)

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्यम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण (always)

• तताप: performed (austerity)
• तताप: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परमम्: supreme
• परमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तपः इति विशेषणम्

• तपः: austerity
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual narrator within the Purāṇic dialogue; specific speaker not identifiable from this single verse alone)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: तत्रावसत्स → तत्र अवसत् स; शिष्यैर्वेदसमन्वितैः → शिष्यैः वेद-समन्वितैः; सेवितांघ्रियुगो → सेवित-अङ्घ्रि-युगः

Characters & Entities

• Sutapā

FAQs

What practice is highlighted as essential for spiritual progress in this verse?

The verse highlights nitya-sevā (constant service) at the guru’s feet together with intense tapas (austerity) as a foundational discipline.

Why does the verse mention disciples “endowed with the Vedas”?

It emphasizes that the setting is a Vedic-orthoprax community where learning (śruti-based knowledge) supports disciplined practice and ascetic effort.

What ethical lesson does this verse convey?

It teaches humility and dedication: sincere service, disciplined living, and perseverance in spiritual practice are portrayed as the path to the “highest” austerity.