Shloka 92

Puruṣottama-māhātmya

The Greatness of Puruṣottama Kṣetra

Devanagari script

इंद्रद्युम्नस्य गमनं क्षेत्रसंदर्शनं तथा । क्षेत्रस्य वर्णनं चैव व्युष्टिं तस्य च मोहिनि ॥ ९२ ॥

Transliteration

iṃdradyumnasya gamanaṃ kṣetrasaṃdarśanaṃ tathā | kṣetrasya varṇanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca mohini || 92 ||

Translation

Hỡi nàng mê hoặc, sau đây là chuyện vua Indradyumna lên đường—được chiêm bái thánh địa—cùng lời mô tả về kṣetra ấy, và cả bình minh (ngày mới) đã hiển lộ cho ngài tại nơi đó.

Word by Word

• इन्द्रद्युम्नस्य: of Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सम्बन्ध (of)

• गमनम्: going, journey
• गमनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन; भाववाचक-संज्ञा (action-noun)

• क्षेत्र-संदर्शनम्: seeing/visiting the sacred place
• क्षेत्र-संदर्शनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + संदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षेत्रस्य संदर्शनम् = seeing of the holy place/field)

• तथा: and also, likewise
• तथा: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place/field
• क्षेत्रस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वर्णनम्: description
• वर्णनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; भाववाचक

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (and)

• एव: indeed, just
• एव: अवधारण (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphasis/indeed)

• व्युष्टिम्: dawn; (here) the account of ‘Vyuṣṭi’/dawn-event
• व्युष्टिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्युष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• तस्य: of him/that
• तस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (and)

• मोहिनि: O Mohinī
• मोहिनि: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/8th), एकवचन; संबोधन (address)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Indradyumna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames the kṣetra-māhātmya: Indradyumna’s pilgrimage, the darśana of the holy site, and the transformative “dawn” (vyuṣṭi) that signals spiritual renewal through contact with a sacred place.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing kṣetra-darśana and the narrative of a devotee-king, it points to bhakti expressed through tīrtha-yātrā, reverent seeing (darśana), and hearing the glories (varṇana) of a Vishnu-connected sacred field.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; it functions as an anukrama-like transition that organizes the narrative topics (journey, darśana, description), a common Purāṇic method of structured exposition.