Previous Verse
Next Verse

Shloka 40

Kāśī-māhātmya: Avimukta Gaṅgā and the Pañcanada Tīrtha

कोऽपि वर्णयितुं शक्तश्चतुर्वर्गशुभौकसः । इति ते कथितं भद्रे काशीमाहात्म्यमुत्तमम् ॥ ४० ॥

ko'pi varṇayituṃ śaktaścaturvargaśubhaukasaḥ | iti te kathitaṃ bhadre kāśīmāhātmyamuttamam || 40 ||

Hầu như chẳng ai đủ sức mô tả trọn vẹn Kāśī—nơi cư ngụ cát tường ban cho bốn mục tiêu của đời người. Vì vậy, hỡi hiền nữ, ta đã thuật cho nàng nghe Kāśī-māhātmya tối thượng này.

कःwho (anyone)
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; प्रश्न/अनिश्चितार्थकः (who/anyone)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना-अव्ययम् (even/at all)
वर्णयितुम्to describe
वर्णयितुम्:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु; √वर्ण् caus.) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्तः (infinitive) = ‘वर्णनं कर्तुम्’ (to describe)
शक्तःable
शक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् ‘कः’ प्रति (able)
चतुर्वर्गशुभौकसःof (that place) which is the auspicious abode of the four aims of life
चतुर्वर्गशुभौकसः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootचतुर्-वर्ग-शुभ-ओकस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (बहुपद) तत्पुरुष-प्रधानः: चतुर्वर्गस्य शुभम् ओकः यस्य/यत्र (auspicious abode of the four aims) — षष्ठीसम्बन्धः ‘(तस्य) ...’
इतिthus
इति:
Vakyopasamhara (वाक्योपसंहार)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative/thus)
तेto you
ते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया/चतुर्थी-रूपम्, एकवचनम्; अत्र चतुर्थी (सम्प्रदान/Dative) = ‘तुभ्यम्’ (to you)
कथितम्has been told
कथितम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; अत्र ‘कथितम्’ = ‘उक्तम्’ (has been told)
भद्रेO auspicious lady/dear one
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्; संबोधनम्
काशीमाहात्म्यम्the greatness of Kāśī
काशीमाहात्म्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाशी-माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (काश्याः माहात्म्यम्)
उत्तमम्supreme
उत्तमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् ‘काशीमाहात्म्यम्’ प्रति (excellent/supreme)

A narrator-sage (within the Kashi Mahatmya dialogue), addressing a female listener (bhadre)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

K
Kashi (Varanasi)

FAQs

It frames Kāśī as a uniquely potent tīrtha—an auspicious abode capable of granting all four puruṣārthas—and marks the formal conclusion of the Kāśī-māhātmya narration.

By praising Kāśī as “supreme” and “auspicious,” the verse encourages faith-filled listening (śravaṇa) and reverent remembrance of the tīrtha’s glory—common bhakti modes through which merit and spiritual uplift are gained.

No specific Vedāṅga (like Vyākaraṇa or Jyotiṣa) is taught; the practical takeaway is tīrtha-māhātmya praxis—hearing and transmitting the greatness of sacred places as a dharma-supporting discipline.