Shloka 74

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

अविमुक्तं तु सुश्रोणि मध्यमावरणं शुभम् । एतत्तु कंटकं नाम मृत्युकालेऽभृतप्रदम् ॥ ७४ ॥

Transliteration

avimuktaṃ tu suśroṇi madhyamāvaraṇaṃ śubham | etattu kaṃṭakaṃ nāma mṛtyukāle'bhṛtapradam || 74 ||

Translation

Hỡi người đẹp, Avimukta là vòng bao bọc trung tâm cát tường. Nơi ấy được gọi là Kaṇṭaka, và vào lúc lâm chung ban cho sự bất tử, tức giải thoát.

Word by Word

• अविमुक्तम्: Avimukta (sacred place)
• अविमुक्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; स्थान-नाम (proper place-name)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• सुश्रोणि: O beautiful-hipped one
• सुश्रोणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुश्रोणि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि (सु-श्रोणिः यस्याः—‘beautiful-hipped’)

• मध्यमावरणम्: the middle enclosure/covering
• मध्यमावरणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक) + आवरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय (मध्यमम् आवरणम्)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘मध्यमावरणम्/अविमुक्तम्’)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• कण्टकम्: Kaṇṭaka (name) / thorn
• कण्टकम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कण्टक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• नाम: named/called
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: संज्ञा-निर्देशक-अव्यय (indeclinable indicating name: ‘called’)

• मृत्युकाले: at the time of death
• मृत्युकाले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मृत्यु (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मृत्योः काले)

• अमृतप्रदम्: granting immortality/nectar
• अमृतप्रदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘एतत्/कण्टकम्’); उपपद-तत्पुरुष (अमृतं प्रददाति)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Avimukta
• Kantaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It identifies Avimukta as a specially protected sacred enclosure whose remembrance or association is said to confer deathlessness—pointing to Kāśī’s reputation as a mokṣa-giving tīrtha.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By praising Avimukta as ‘auspicious’ and mokṣa-bestowing at death, the verse supports tīrtha-centered devotion—reverence for the Lord’s sacred abode and faith in its liberating power.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Purāṇic tīrtha-vidhi (pilgrimage mapping via ‘āvaraṇa’/enclosures) rather than a Vedāṅga technical topic; the practical takeaway is understanding sacred geography used in Narada Purana rituals for Kāśī.