Shloka 46

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गंगायां स्थापितं परम् । गंगेश्वरं समभ्यर्च्य सुरलोकमवाप्नुयात् ॥ ४६ ॥

Transliteration

tasya dakṣiṇapārśve tu gaṃgāyāṃ sthāpitaṃ param | gaṃgeśvaraṃ samabhyarcya suralokamavāpnuyāt || 46 ||

Translation

Về phía nam của nơi ấy, trong dòng sông Gaṅgā, có an lập thánh điện tối thượng mang danh Gaṅgeśvara. Ai chí thành phụng thờ Gaṅgeśvara đúng pháp sẽ đạt đến cõi trời Suraloka.

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगानुसार (pronoun)

• दक्षिण-पार्श्वे: on the right side
• दक्षिण-पार्श्वे: अधिकरण (Locative/स्थान)
• Type: Noun
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)

• गङ्गायाम्: in the Ganga
• गङ्गायाम्: अधिकरण (Locative/स्थान)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• स्थापितम्: (is) established/installed
• स्थापितम्: कर्मणि-भाव (Passive predicate; describes the स्थापित-वस्तु)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापि; क्त (past passive participle)
• Form: कृदन्त (PPP/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg; agrees with implied neuter object/स्थापन-वस्तु)

• परम्: supreme/excellent
• परम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg), विशेषण (qualifier)

• गङ्गा-ईश्वरम्: Gangeśvara (Lord of the Ganga)
• गङ्गा-ईश्वरम्: कर्म (Object/द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• सम्-अभ्यर्च्य: having duly worshipped
• सम्-अभ्यर्च्य: पूर्वक्रिया (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु) + सम् + अभि (उपसर्ग) + ल्यप् (absolutive/gerund)
• Form: अव्ययभाव-कृदन्त (Gerund/ल्यप्), पूर्वकालिक-क्रिया (having worshipped)

• सुर-लोकम्: the world of the gods
• सुर-लोकम्: कर्म (Object/गन्तव्य)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• अवाप्नुयात्: may attain
• अवाप्नुयात्: क्रिया (Predicate verb)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Ganga
• Gangeshvara (Shiva)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It functions as a phala-śruti for a specific Gaṅgā-tīrtha: worship of Gaṅgeśvara, a Śiva-liṅga associated with the Gaṅgā, is praised as yielding the merit that leads to attainment of Suraloka.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is expressed through samabhyarcana—reverent, proper worship—showing that heartfelt pūjā at a sanctified tīrtha is a direct, accessible means to spiritual reward.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual application (Kalpa/Smārta-ācāra) is implied: identifying the shrine’s location (southern side, within the Gaṅgā) and performing proper arcana/pūjā according to prescribed procedure to obtain the stated fruit.