Shloka 17

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

स च वित्तेश्वरं प्राप्य क्रीडते यक्षराडिव । वैशाखस्य चतुर्द्दश्यां योऽर्चयेत्प्रयतः शिवम् ॥ १७ ॥

Transliteration

sa ca vitteśvaraṃ prāpya krīḍate yakṣarāḍiva | vaiśākhasya caturddaśyāṃ yo'rcayetprayataḥ śivam || 17 ||

Translation

Ai giữ giới và chuyên tâm tôn thờ Śiva vào ngày caturdaśī (mùng mười bốn) của tháng Vaiśākha sẽ được đến với Kubera, Chúa Tài Bảo, và vui chơi như vua của các Yakṣa.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• वित्तेश्वरम्: Vitteśvara (Kubera)
• वित्तेश्वरम्: Karma (कर्म/Object/goal reached)
• Type: Noun
• Root: वित्त-ईश्वर (प्रातिपदिक; वित्त + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘वित्तस्य ईश्वरः’ (lord of wealth)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having attained/reached’

• क्रीडते: sports/enjoys
• क्रीडते: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• यक्षराट्: the king of Yakṣas
• यक्षराट्: Upamāna (उपमान/Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: यक्ष-राज् (प्रातिपदिक; यक्ष + राजन्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘यक्षाणां राजा’

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा/Comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (comparative particle)

• वैशाखस्य: of (the month) Vaiśākha
• वैशाखस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वैशाख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; मासनाम

• चतुर्दश्याम्: on the fourteenth (tithi)
• चतुर्दश्याम्: Adhikarana (अधिकरण/Locative-time)
• Type: Noun
• Root: चतुर्दशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तिथिवाचक (on the 14th lunar day)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता/Subject of subordinate clause)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रयतः: being restrained/pure
• प्रयतः: Karta (कर्ता/Agent qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रयत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विशेषण—‘संयतः/शुद्धः’ (disciplined, purified)

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narada (narrating a vrata/mahatmya result within Uttara-Bhaga)

Vrata Kalpa

Vrata: Śiva-caturdaśī worship (month-specific observance)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Kubera (Vitteśvara)
• Yakṣas
• Śiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a phala-śruti: disciplined worship of Śiva on Vaiśākha caturdaśī yields exalted prosperity and celestial enjoyment, symbolized by reaching Kubera and living like the Yakṣa-king.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as concrete arcana (ritual worship) performed with inner purity (prayataḥ). The verse emphasizes devotion expressed through timely observance and reverent worship of Śiva.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalā/astronomical timing used in ritual observance: caturdaśī tithi in the Vaiśākha month. This reflects the importance of correct lunar-day (tithi) calculation for vrata practice.