Shloka 42

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

पुत्रमित्रकलत्रादिसंयुता विहरामहे । तच्छ्रुत्वा स्तवनं तेषां वैकुंठः प्रीतमानसः ॥ ४२ ॥

Transliteration

putramitrakalatrādisaṃyutā viharāmahe | tacchrutvā stavanaṃ teṣāṃ vaikuṃṭhaḥ prītamānasaḥ || 42 ||

Translation

“Chúng tôi sống vui vầy, sum họp cùng con cái, bạn hữu, thê quyến và những người thân cận.” Nghe bài tán tụng ấy từ họ, Vaikuṇṭha (Đức Viṣṇu) hoan hỷ trong lòng.

Word by Word

• पुत्र-मित्र-कलत्र-आदि-संयुताः: joined with sons, friends, wives, etc.
• पुत्र-मित्र-कलत्र-आदि-संयुताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक) + कलत्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक) + सं-युत (युज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘संयुत’ = ‘युक्त’; समासः—(पुत्रमित्रकलत्रादिभिः) संयुताः (तृतीया-तत्पुरुष)

• विहरामहे: we sport / we enjoy
• विहरामहे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; आत्मनेपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (Gerund/Absolutive)

• स्तवनम्: praise, hymn
• स्तवनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्तवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; सर्वनाम

• वैकुण्ठः: Vaikuṇṭha (Vishnu)
• वैकुण्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैकुण्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• प्रीत-मानसः: with a pleased mind
• प्रीत-मानसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रीत (प्री धातु, क्त; प्रातिपदिकवत्) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—प्रीतं मानसं यस्य/प्रीतं मानसम् (भावविशेषण)

Speaker

Narada (narrating within the tirtha-mahatmya context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Vaikuntha
• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights that sincere stuti (hymn of praise) offered by devotees draws Vaikuṇṭha’s immediate inner pleasure—showing the Lord’s responsiveness to devotion.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as accessible in household life: even amid family ties (sons, friends, spouse), heartfelt praise can please Viṣṇu and invite divine grace.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse emphasizes stavanam (structured praise), aligning with disciplined recitation and correct expression—practically connected to Śikṣā (phonetics) and Vyākaraṇa (proper formulation of words) for effective devotional chanting.