Shloka 36

Saṃdhyāvalī-ākhyāna

Mohinī-parīkṣā; Dvādaśī-vrata-mahattva

Devanagari script

निर्गुणाय निरीहाय नीतिज्ञायाक्रियात्मने । बुद्धाय कल्किरूपाय क्षेत्रज्ञायाक्षराय च ॥ ३६ ॥

Transliteration

nirguṇāya nirīhāya nītijñāyākriyātmane | buddhāya kalkirūpāya kṣetrajñāyākṣarāya ca || 36 ||

Translation

Kính lễ Đấng vượt ngoài mọi phẩm tính, không ham muốn, không nỗ lực; kính lễ Đấng am tường đạo lý, tự thể vô hành. Kính lễ Đấng hiển lộ làm Buddha và làm Kalki; kính lễ Kṣetrajña, chứng tri nội tại, và Đấng Bất Hoại, Akṣara.

Word by Word

• निर्गुणाय: to the attributeless one
• निर्गुणाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: निर्गुण (प्रातिपदिक; निर् + गुण)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; उपसर्गपूर्वक-समास (privative)

• निरीहाय: to the desireless/effortless one
• निरीहाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: निरीह (प्रातिपदिक; निर् + ईह)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• नीतिज्ञाय: to the knower of right conduct
• नीतिज्ञाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: नीति-ज्ञ (प्रातिपदिक; नीति + ज्ञ)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• अक्रियात्मने: to the one whose essence is non-action
• अक्रियात्मने: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अक्रिया-आत्मन् (प्रातिपदिक; अ-क्रिया + आत्मन्)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; नञ्-पूर्वक (negation)

• बुद्धाय: to the awakened/enlightened one
• बुद्धाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: बुद्ध (प्रातिपदिक; √बुध् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used substantively)

• कल्किरूपाय: to the one of Kalki-form
• कल्किरूपाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: कल्कि-रूप (प्रातिपदिक; कल्कि + रूप)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• क्षेत्रज्ञाय: to the knower of the field (kṣetra)
• क्षेत्रज्ञाय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र-ज्ञ (प्रातिपदिक; क्षेत्र + ज्ञ)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• अक्षराय: to the imperishable one
• अक्षराय: सम्प्रदान (Dative/सम्प्रदान)
• Type: Adjective
• Root: अक्षर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

Speaker

Narada (in a devotional hymn/stuti context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu
• Buddha
• Kalki

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents Vishnu as both transcendent (nirguṇa, akṣara, akriyātman) and immanent (kṣetrajña), while also affirming His avatāra-activity (Buddha, Kalki), guiding the devotee to see one Supreme reality behind all forms.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is practiced through nāma-smaraṇa and stuti—remembering divine attributes and avatāras—so the mind rests on the Imperishable Lord who is beyond qualities yet compassionately appears in history for dharma.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse primarily conveys Vedānta-linked terminology (kṣetra/kṣetrajña, akṣara, nirguṇa) rather than a specific Vedāṅga technique; its practical takeaway is disciplined contemplation and precise use of doctrinal terms in recitation and teaching.