Home›Narada Purana›Uttara Bhaga›Adhyaya 29›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 43

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Devanagari script

धरणिभरहरासुरारिपूज्य प्रकृतीशेश जगन्निवास राम । गुणगणविलसच्चराचरेश त्रिगुणातीत सनातनाग्रपूज्य । निजजनपरिरक्षितान्तकारे कमलाङ्घ्रे कमनीय पद्मनाभ । कमलकर कुशेशयाधिवास प्रियकामोन्मथन त्र्यधीशवंद्य ॥ ४३ ॥

Transliteration

dharaṇibharaharāsurāripūjya prakṛtīśeśa jagannivāsa rāma | guṇagaṇavilasaccarācareśa triguṇātīta sanātanāgrapūjya | nijajanaparirakṣitāntakāre kamalāṅghre kamanīya padmanābha | kamalakara kuśeśayādhivāsa priyakāmonmathana tryadhīśavaṃdya || 43 ||

Translation

Ôi Rāma, nơi nương tựa của muôn thế giới—được chính kẻ thù của A-tu-la là Śiva tôn kính, Đấng cất gánh nặng của Địa cầu. Chúa tể của Prakṛti và bậc chủ của nàng; vua của mọi loài động và bất động, rực sáng bởi vô lượng đức hạnh; vượt ngoài ba guṇa, muôn đời được các bậc cổ xưa tôn thờ trước nhất. Ôi Padmanābha, đôi chân sen khả ái; bàn tay sen che chở người của Ngài trong giờ lâm chung; Ngài ngự trên hoa sen (Lakṣmī), khuấy động trái tim những kẻ yêu mến, và được các bậc thống trị ba cõi kính lễ.

Word by Word
dharaṇi-bhara-hara-asura-ari-pūjyaO worship-worthy one, praised by the foe of the asuras who removed Earth’s burden
dharaṇi-bhara-hara-asura-ari-pūjya:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootdharaṇi (प्रातिपदिक) + bhara (प्रातिपदिक) + hara (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक) + ari (प्रातिपदिक) + pūjya (कृदन्त; √pūj पूज्)
Formसमास: षष्ठी/तत्पुरुष-प्रधान; विशेषण-प्रयोगः। पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘पূज्य’ = कर्मणि कृदन्त (gerundive), ‘to be worshipped’
prakṛti-īśa-īśaO Lord of the Lord of Prakṛti
prakṛti-īśa-īśa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक) + īśa (प्रातिपदिक) + īśa (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन (vocative/nominative form used in address)
jagat-nivāsaO abode of the universe
jagat-nivāsa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक) + nivāsa (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष; पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
rāmaO Rāma
rāma:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
guṇa-gaṇa-vilasat-cara-acara-īśaO Lord of the moving and unmoving, in whom hosts of qualities shine
guṇa-gaṇa-vilasat-cara-acara-īśa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक) + vilasat (कृदन्त; √vilas विलस्, शतृ) + cara (प्रातिपदिक) + acara (प्रातिपदिक) + īśa (प्रातिपदिक)
Formसमास: बहुपद-तत्पुरुष; ‘vilasat’ = वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle) विशेषण-रूपे। पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
tri-guṇa-atītaO one beyond the three guṇas
tri-guṇa-atīta:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक/संख्या) + guṇa (प्रातिपदिक) + atīta (कृदन्त; √i इ, क्त)
Formसमास: तत्पुरुष; ‘atīta’ = क्त-प्रत्ययान्त (past participle) ‘gone beyond’. पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
sanātana-agra-pūjyaO eternally foremost and worship-worthy one
sanātana-agra-pūjya:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक) + agra (प्रातिपदिक) + pūjya (कृदन्त; √pūj पूज्)
Formसमास: कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (अग्रे पूज्यः); ‘pūjya’ = कर्मणि कृदन्त (gerundive). पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
nija-jana-parirakṣita-antakāraO protector of your own people
nija-jana-parirakṣita-antakāra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnija (प्रातिपदिक) + jana (प्रातिपदिक) + parirakṣita (कृदन्त; √rakṣ रक्ष्, क्त with pari-) + antakāra (प्रातिपदिक)
Formसमास: बहुव्रीहि (‘येन निजजनाः परिरक्षिताः सः’); ‘parirakṣita’ = क्त-प्रत्ययान्त. पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
kamala-aṅghriO lotus-footed one
kamala-aṅghri:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkamala (प्रातिपदिक) + aṅghri (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘कमल इव अङ्घ्रिः’); पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
kamanīyaO charming one
kamanīya:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootkamanīya (कृदन्त; √kam कम्, अनीयर्)
Formअनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive/qualificative) ‘lovely/adorable’; पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
padma-nābhaO Padmanābha (lotus-naveled)
padma-nābha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpadma (प्रातिपदिक) + nābha (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘पद्मं नाभौ यस्य’ इति रूढिः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
kamala-karaO lotus-handed one
kamala-kara:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkamala (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (‘कमल इव करः’ / ‘कमलधारी करः’ रूढिः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
kuśeśaya-adhivāsaO dweller upon the lotus
kuśeśaya-adhivāsa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkuśeśaya (प्रातिपदिक; ‘lotus’) + adhivāsa (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (‘कुशेशये अधिवासः’); पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
priya-kāma-unmathanaO agitator/rouser of beloved desires
priya-kāma-unmathana:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpriya (प्रातिपदिक) + kāma (प्रातिपदिक) + unmathana (प्रातिपदिक; from √math मथ् with ud-)
Formसमास: तत्पुरुष (‘प्रियकामाḥ येषां तेषां उन्मथनः’/‘प्रियस्य कामस्य उन्मथनः’ भावः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
tri-adhīśa-vandyaO one worshipped by the three chief lords
tri-adhīśa-vandya:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक/संख्या) + adhīśa (प्रातिपदिक) + vandya (कृदन्त; √vand वन्द्, यत्/ण्यत्)
Formसमास: तत्पुरुष (‘त्र्यधीशैः वन्द्यः’); ‘vandya’ = कर्मणि कृदन्त ‘worthy of salutation’. पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा, एकवचन
Speaker

Narada (stotra within the Uttara-Bhaga narrative context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities
V
Vishnu
R
Rama
S
Shiva
L
Lakshmi

FAQs

It exalts Bhagavān (Viṣṇu/Rāma) as the cosmic refuge who transcends the three guṇas, protects devotees—especially at the time of death—and is revered even by the highest deities, establishing Him as the supreme object of worship.

By listing divine attributes (protector of devotees, lotus-footed Padmanābha, adored by all worlds), it guides the mind into loving remembrance and praise—core practices of bhakti—culminating in antakāla-smaraṇa (remembrance at death) as a devotional ideal.

No specific Vedāṅga technique is taught; the practical takeaway is stotra-pāṭha (devotional recitation) and nāma-smaraṇa as a sādhana, aligned with Purāṇic ritual devotion rather than technical disciplines like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.

←Previous Verse
Next Verse→