Shloka 49

The Account of Kāṣṭhīlā (Kāṣṭhīlā-ākhyāna) within the Mohinī Narrative

Devanagari script

ततः सा वेपमाना तु प्राणत्यागमुपागमत् । सिक्ता किंचिज्जलैनैव ततः स्वास्थ्यमुपागता ॥ ४९ ॥

Transliteration

tataḥ sā vepamānā tu prāṇatyāgamupāgamat | siktā kiṃcijjalainaiva tataḥ svāsthyamupāgatā || 49 ||

Translation

Rồi nàng run rẩy, gần như sắp lìa bỏ mạng sống. Nhưng chỉ cần được rảy một ít nước, nàng liền hồi phục sức khỏe.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् इत्यर्थे (adverb: then/thereupon)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• वेपमाना: trembling
• वेपमाना: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वेप् (धातु) → वेपमान (कृदन्त-प्रातिपदिक; शतृ/वर्तमानकृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (particle: but/indeed)

• प्राण-त्यागम्: abandoning of life; death
• प्राण-त्यागम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणानां त्यागः)

• उपागमत्: approached/reached
• उपागमत्: Kriya (क्रिया/Finite verb)
• Type: Verb
• Root: उप-गम् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सिक्ता: sprinkled
• सिक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सिच् (धातु) → सिक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (sprinkled)

• किंचित्: a little
• किंचित्: Visheshaṇa (विशेषण/Quantifier)
• Type: Indeclinable
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग; परिमाणवाचक (indeclinable quantifier: a little)

• जलैः: with water
• जलैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• ततः: then
• ततः: Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थे (then)

• स्वास्थ्यम्: health, well-being
• स्वास्थ्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: स्वास्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपागता: having attained
• उपागता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उप-गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having reached)

Speaker

Suta (narrating the Purana account)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights a recurring Narada Purana theme in tirtha-mahātmya narratives: even a small contact with sanctifying water can restore strength and well-being, symbolizing purification and divine grace acting through simple ritual means.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is implied through trust in sacred means associated with dharma—here, water used in a sanctified context. The recovery after a simple sprinkling reflects how grace can manifest through humble, faith-filled actions rather than elaborate displays.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse aligns with ritual practice (kalpa/ācāra) through the idea of prokṣaṇa (sprinkling with water) as a purificatory and restorative act; while not technical exposition, it reflects applied dharmic procedure used in rites and tirtha settings.