Shloka 12

Adhyaya 89 — The Wrath of Shumbha and Nishumbha and the Fall of Nishumbha

Sanskrit

कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः ।

आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत् ॥

Transliteration

kopādhmāto niśumbho 'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ |

āyātaṃ muṣṭipātena devī tac cāpy acūrṇayat ||

Translation

Rồi Niśumbha, kẻ Dānava phồng lên vì cơn thịnh nộ, chộp lấy cây đinh ba; và khi nó lao đến nàng, Nữ Thần nện một cú đấm, nghiền nó thành bụi.

Word by Word

• कोप: anger
• कोप: —
• Type: Noun
• Root: कोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• आध्मातः: swollen with anger
• आध्मातः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ + ध्मा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: कोपेन आध्मातः = ‘swollen/inflated with anger’

• निशुम्भः: Niśumbha
• निशुम्भः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निशुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: काल/अनन्तरबोधक-अव्यय (particle: then/now)

• शूलम्: trident/spear
• शूलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जग्राह: he seized
• जग्राह: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• दानवः: the demon
• दानवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निशुम्भस्य विशेषणरूपेण (appositional)

• आयातम्: come/approaching
• आयातम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आ + या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मविशेषण (of tac/śūlam)

• मुष्टि: fist
• मुष्टि: —
• Type: Noun
• Root: मुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (compound member)

• पातेन: with a fist-blow
• पातेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: मुष्टेः पातः = ‘blow/strike of the fist’

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that (weapon)
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शूलम् इत्यस्य निर्देशः

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Emphasis (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: also/even)

• अचूर्णयत्: she crushed/powdered
• अचूर्णयत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चूर्णय् (धातु; denom. from चूर्ण)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speakers

• Narrative voice within the Devi Mahatmyam

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Chandika/Durga

Shakti Aspects

• Chandika

Key Themes

• Shaktism
• Anger vs. mastery
• Divine strength
• Battle

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Rage (kopa) inflates the ego but not effectiveness against the grounded power of the Devi. The Goddess demonstrates effortless superiority: what is brandished with anger is undone with calm mastery.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not a Sarga/Manvantara catalog; it is a dharma-restoration episode functioning as instructive sacred history.

What is the esoteric significance?

The fist (muṣṭi) can symbolize unmediated will (icchā-śakti) and direct presence. The crushing of the śūla implies that the ‘three-pronged’ afflictions/dualities are reduced to dust by unified awareness.