Markandeya Purana — Adhyaya 87, Shloka 25

Adhyaya 87 — The Slaying of Dhumralochana and the Emergence of Kali; the Fall of Chanda and Munda (Chamunda Named)

Sanskrit

ऋषिरुवाच तावानीतौ ततो दृष्ट्वा चणाडमुण्डौ महासुरौ । उवाच कालीं कल्याणी ललितं चण्डिका वचः ॥

Transliteration

ṛṣir uvāca tāvānītau tato dṛṣṭvā caṇḍa-muṇḍau mahāsurau / uvāca kālīṃ kalyāṇī lalitaṃ caṇḍikā vacaḥ

Translation

Đạo sĩ nói: Bấy giờ, thấy hai đại A-tu-la—Caṇḍa và Muṇḍa—bị giải đến trước mặt, đấng Caṇḍikā cát tường liền dùng lời dịu dàng mà bảo với Kālī.

Word by Word

• ऋषिः: the sage
• ऋषिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तौ: those two
• तौ: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), द्विवचन

• आनीतौ: brought
• आनीतौ: Karma (कर्म/Object qualifier)
• Type: Verb
• Root: आ-नी (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; ‘brought’

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/Context)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—सम्बन्ध/क्रमवाचक (then/from there)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• चण्ड: Caṇḍa
• चण्ड: Karma (कर्म/Object within compound)
• Type: Noun
• Root: चण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• मुण्डौ: Muṇḍa (and)
• मुण्डौ: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: मुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (समासोत्तरपद-रूप)

• चण्डमुण्डौ: Caṇḍa and Muṇḍa
• चण्डमुण्डौ: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: चण्ड + मुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन

• महासुरौ: the great demons
• महासुरौ: Karma (कर्म/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: महासुर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् असुरः); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कालीम्: to Kālī
• कालीम्: Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
• Type: Noun
• Root: काली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कल्याणी: the auspicious one
• कल्याणी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (epithet)

• ललितम्: gentle, charming
• ललितम्: Karma (कर्म/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ललित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (for vacaḥ)

• चण्डिका: Caṇḍikā
• चण्डिका: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: चण्डिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वचः: words, speech
• वचः: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

Speakers

• Frame narrator Ṛṣi (within Devi Mahatmyam narration); Caṇḍikā addressing Kālī

Primary Deities

• Caṇḍikā (Devī/Durgā)
• Kālī

Shakti Aspects

• Caṇḍikā; Kālī (as Devī’s emanated fierce power)

Key Themes

• Shaktism
• Divine battle (asura-vadha)
• Emanation of powers (śakti-prādurbhāva)
• Name-bestowal as theological marker

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Even within fierce conflict, Devī’s sovereignty includes restraint and right ordering: Caṇḍikā’s ‘gentle speech’ to Kālī shows that divine ferocity is not uncontrolled rage but purposeful protection of dharma.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Primarily within Manvantara/Anucarita (narrative of a Manvantara and exemplary deeds). The Devi Mahatmyam is embedded as a sacred episode illustrating dharma-protection within the Sāvarṇika Manvantara frame.

What is the esoteric significance?

Caṇḍikā and Kālī function as the commanding consciousness and the executing power: the scene depicts śakti as differentiated yet non-dual—Devī’s will (ājñā) and Devī’s force (kriyā) operating in harmony.