Shloka 48

Adhyaya 81 — Suratha and Samadhi Seek Sage Medhas; Introduction to Mahamaya and the Madhukaitabha Origin Account

Sanskrit

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमाविर्भवति सा यदा । उत्पन्नेति तदा लोके सा नित्याप्यभिधीयते ॥

Transliteration

devānāṃ kārya-siddhy-artham āvirbhavati sā yadā | utpanneti tadā loke sā nityāpy abhidhīyate ||

Translation

Mỗi khi Nàng hiển lộ để hoàn thành mục đích của chư thiên, thì trong thế gian người ta nói Nàng là “sinh ra”, tuy Nàng vốn hằng hữu, vĩnh cửu.

Word by Word

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठीविभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• कार्य-सिद्धि-अर्थम्: for the accomplishment of the task
• कार्य-सिद्धि-अर्थम्: प्रयोजन (हेतु/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक) + सिद्धि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/अव्ययीभाववत् प्रयोग (2nd/Accusative used adverbially), एकवचन; समासः—(कार्यस्य सिद्धिः) तस्य अर्थम् = कार्यसिद्ध्यर्थम्

• आविः: manifest, openly
• आविः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आविस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (particle/adverb)

• भवति: becomes/appears
• भवति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सा: she
• सा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यदा: when
• यदा: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb/conjunction)

• उत्पन्ना: born/produced
• उत्पन्ना: कर्तृविशेषण
• Type: Adjective
• Root: उत् + √पद्/√पन्? (धातु) → उत्पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषण

• इति: thus
• इति: वाक्यचिह्न (Quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• तदा: then
• तदा: कालाधिकरण (Temporal)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• लोके: in the world
• लोके: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सा: she
• सा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• नित्या: eternal
• नित्या: कर्तृविशेषण
• Type: Adjective
• Root: नित्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषण

• अपि: also/even
• अपि: सम्बन्धसूचक (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: also/even)

• अभिधीयते: is called/denoted
• अभिधीयते: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि + √धा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (Passive)

Speakers

• Medhas Ṛṣi to King Suratha (and Samādhi)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Devī
• Devas (collective)

Shakti Aspects

• Āvirbhāva (manifestation) doctrine of Mahāmāyā

Key Themes

• Theology of manifestation
• Divine intervention
• Eternality vs appearance

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Divine ‘birth’ is a way of speaking about timely appearance for restoring order. It encourages trust that cosmic balance is upheld: when dharma needs support, Śakti manifests appropriately.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Connects with Pratisarga (recurrent cycles and re-appearances) and indirectly with Rakṣaṇa (protection)—a functional Purāṇic theme even if not one of the classic five labels.

What is the esoteric significance?

Āvirbhāva implies the Devī is not produced in time; rather, time-bound beings perceive her disclosure as ‘arising’. This parallels yogic insight: realization is not creation of truth, but unveiling of what is.