Shloka 39

Adhyaya 77 — Sanjna’s Withdrawal from Surya: The Birth of Yama and Yamuna, and the Emergence of Chhaya

Sanskrit

दिवाकरः समाधिस्थो वडवारूपधारिणीम् ।

तपश्चरन्तीं ददृशे उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥

Transliteration

divākaraḥ samādhistho vaḍavā-rūpa-dhāriṇīm / tapaś carantīṃ dadṛśe uttareṣu kuruṣv atha

Translation

Divākara (Thần Mặt Trời), khi nhập định chuyên chú, đã thấy nàng đang tu khổ hạnh tại miền Kuru phương bắc, mang hình tướng một con ngựa cái.

Word by Word

• दिवाकरः: the Sun (Divākara)
• दिवाकरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दिवाकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• समाधिस्थः: situated in meditation
• समाधिस्थः: कर्तृ-विशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समाधि-स्थ (प्रातिपदिक; स्थ = √स्था धातु-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (adjective) दिवाकरस्य

• वडवारूपधारिणीम्: (her) who bears the form of a mare
• वडवारूपधारिणीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वडवा-रूप-धारिणी (प्रातिपदिक; धारिणी = √धृ धातोः कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; कर्मपदम्

• तपः: austerity, penance
• तपः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; ‘चरन्तीम्’ इत्यस्य उपपद-सम्बन्धः (object of practice)

• चरन्तीम्: practising (doing)
• चरन्तीम्: कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
• Type: Verb
• Root: चर् (√चर् धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक-कर्तरि शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वडवारूपधारिणीम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• ददृशे: saw
• ददृशे: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (√दृश् धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्

• उत्तरेषु: in the northern (regions)
• उत्तरेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (कुरुषु इत्यन्वयात्), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; देश-निर्देशः

• कुरुषु: among the Kurus (in Kurukṣetra region)
• कुरुषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/7th), बहुवचन; जनपद/देशवाचक

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बोधक (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)

Speakers

• Narrative voice

Primary Deities

• Sūrya (Divākara)
• Saṃjñā (in mare-form)

Key Themes

• Tapas
• Samādhi
• Transformation/disguise
• Mythic geography (Uttara-Kuru)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Austerity is portrayed as a means to seek a more harmonious relationship with overwhelming power; self-discipline becomes a corrective response to suffering.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Manvantara/vaṃśa narrative with digressions into deśa (mythic geography): Uttara-Kuru situates the episode within Purāṇic cosmography.

What is the esoteric significance?

Mare-form suggests instinctual vitality harnessed for tapas; samādhi of the Sun implies that illumination ‘perceives’ the hidden ascetic effort within the psyche.