Shloka 53

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

तमुद्यतं सा पितरं विवाहाय महामुने ।

उवाच कन्या यत्किञ्चित् प्रश्रयावनतानना ॥

Transliteration

tam udyataṃ sā pitaraṃ vivāhāya mahāmune / uvāca kanyā yatkiñcit praśrayāvanatānanā

Translation

Bạch đại thánh hiền, thấy phụ thân nàng đã sẵn sàng cho hôn lễ, thiếu nữ liền thưa đôi lời—khiêm cung, cúi mặt vì thẹn thùng.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• उद्यतम्: ready/prepared
• उद्यतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: उद्यत (कृदन्त; उद्-यम् धातु)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तम्/पितरम्)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विवाहाय: for marriage
• विवाहाय: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative), एकवचन; प्रयोजनार्थ (for the purpose of)

• महामुने: O great sage
• महामुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (महान् मुनिः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कन्या: the maiden
• कन्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यत्: whatever
• यत्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (whatever)

• किञ्चित्: anything/something
• किञ्चित्: Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
• Form: अनिश्चितपरिमाणवाचक अव्यय (indefinite particle: ‘something/at all’)

• प्रश्रय-अवनत-आनना: she whose face was bowed in humility
• प्रश्रय-अवनत-आनना: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: प्रश्रय + अवनत + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समास (प्रश्रयेण अवनतम् आननं यस्याः सा)

Speakers

• Mārkaṇḍeya (narrator); maiden addressing her father

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "shringara", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Family dharma
• Modesty and respectful speech
• Marriage timing
• Narrative etiquette

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The text models dharmic communication: even when requesting a change, one approaches elders with praśraya (humility) and restraint.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vaṃśānucarita/narrative ethics in social life (āśrama-dharma context).

What is the esoteric significance?

The lowered face signifies ego-softening; in ritual transitions, inner disposition (bhāva) is portrayed as crucial alongside external rites.