Shloka 44

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

ऋषिरुवाच

रेवती सुमहाभागा त्रैलोक्यस्यापि सुन्दरी ।

तव भर्या वरारोहा तां त्वं राजन्न वेत्सि किम् ॥

Transliteration

ṛṣir uvāca

revatī sumahābhāgā trailokyasyāpi sundarī /

tava bharyā varārohā tāṃ tvaṃ rājann na vetsi kim //

Translation

Đạo sĩ nói: “Revatī—người may mắn bậc nhất, đẹp rạng rỡ ngay cả trong ba cõi—chính là hoàng hậu của bệ hạ, ôi đại vương, dung mạo tuyệt mỹ. Bệ hạ chẳng nhận ra nàng sao?”

Word by Word

• ऋषिः: the sage
• ऋषिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• रेवती: Revatī
• रेवती: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: रेवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• सु-महा-भागा: very fortunate
• सु-महा-भागा: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (विशेषण-विशेष्यभाव)

• त्रैलोक्यस्य: of the three worlds
• त्रैलोक्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Avyaya (अव्यय/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अर्थः ‘also/even’

• सुन्दरी: beautiful
• सुन्दरी: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• भर्या: wife
• भर्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वर-आरोहा: of excellent form
• वर-आरोहा: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः ‘श्रेष्ठा आरोहा’ इत्यर्थे (best-limbed/beautifully formed)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• राजन्: O king
• राजन्: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: Avyaya (अव्यय/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negative particle)

• वेत्सि: you know
• वेत्सि: Kriya (क्रिया/Verbal action)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• किम्: why?/what?
• किम्: Avyaya (अव्यय/Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative particle)

Speakers

• Sage to the king; narrated by Mārkaṇḍeya

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Narrative revelation
• Praise (stuti-like description without deity focus)
• Memory and recognition

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

A person may possess great fortune and yet fail to recognize what is closest—implying that dharma requires attentiveness, not merely possession.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative (vaṃśānucarita/royal tale atmosphere possible, but the excerpt itself is not genealogical); chiefly ākhyāna.

What is the esoteric significance?

Revatī as ‘sumahābhāgā’ can symbolize prosperity and auspiciousness; the king’s non-recognition hints at a veiling power (āvaraṇa) operating in the psyche.