Shloka 28

Adhyaya 75 — Slaying of Mahishasura

Sanskrit

एवं चिन्तयतस्तस्य ययौ कालो महान् मुने ।

न चाससाद सदृशं वरं तस्या महामुनिः ॥

Transliteration

evaṃ cintayatas tasya yayau kālo mahān mune / na cāsasāda sadṛśaṃ varaṃ tasyā mahāmuniḥ

Translation

Khi ngài cứ suy nghĩ như thế, rất nhiều thời gian đã trôi qua, hỡi bậc hiền giả; nhưng vị đại khổ hạnh ấy vẫn không tìm được một chàng rể xứng đáng cho nàng.

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (thus)

• चिन्तयतः: of (him) thinking; while thinking
• चिन्तयतः: सम्बन्ध (Genitive absolute-like)
• Type: Verb
• Root: चिन्तयत् (चिन्त् धातु + शतृ/वर्तमान कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; ‘while (he) was thinking’

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• ययौ: went, passed
• ययौ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कालः: time
• कालः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महान्: great, long
• महान्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifies कालः)

• मुने: O sage
• मुने: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• न: not
• न: निषेध (Negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अन्वय-निपात (and)

• अससाद: found, obtained
• अससाद: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: सद् (धातु; उपसर्ग आ-)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘did not find/attain’

• सदृशम्: suitable, matching
• सदृशम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies वरम्)

• वरम्: a bridegroom, suitor
• वरम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तस्याः: for her/of her
• तस्याः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: महामुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् मुनिः)

Speakers

• Markandeya narrating; vocative “mune” addresses the listener

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Kāla (time) as a force in narrative
• Difficulty of ideal match
• Human limitation even for sages

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Time (kāla) governs outcomes; even wise effort may not immediately yield results. The text normalizes delay and uncertainty in dhārmic duties, urging patience and discernment over haste.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ākhyāna/Vamśānucarita progression; it sets conditions for the next narrative turn (often a divine or exceptional resolution in Purāṇic plots).

What is the esoteric significance?

The ‘unfound match’ points to the idea that true union requires ripeness of time—kāla as the hidden arranger aligning karmic correspondences.