Shloka 24

Adhyaya 53 — Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

Sanskrit

तेषां स्वनामधेयानि क्रौञ्चद्वीपे तथाभवन् । ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे पुत्रनामाङ्कितानि वै ॥

Transliteration

teṣāṃ sva-nāmadheyāni krauñcadvīpe tathābhavan | jyotiṣmataḥ kuśadvīpe putra-nāmāṅkitāni vai ||

Translation

Tại Krauñcadvīpa, các miền đất mang chính tên của mình. Còn tại Kuśadvīpa, các miền đất quả thật được ghi dấu bằng tên các con trai của Jyotiṣmat.

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी बहुवचन (Gen. pl.)

• स्वनामधेयानि: their own names/appellations
• स्वनामधेयानि: कर्ता (kartā) / विषय
• Type: Noun
• Root: स्व + नामधेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); कर्मधारयः (‘own’ + ‘name/appellation’)

• क्रौञ्चद्वीपे: in Krauñcadvīpa
• क्रौञ्चद्वीपे: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (क्रौञ्चस्य द्वीपः)

• तथा: likewise
• तथा: क्रियाविशेषण (kriyā-viśeṣaṇa)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/अनुकरण (adverb: ‘thus/likewise’)

• अभवन्: became/were
• अभवन्: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect); परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन (3rd pl.)

• ज्योतिष्मतः: of Jyotiṣmān/Jyotiṣmata (name)
• ज्योतिष्मतः: सम्बन्ध (ṣaṣṭhī-sambandha)
• Type: Noun
• Root: ज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन (Gen. sg.)

• कुशद्वीपे: in Kuśadvīpa
• कुशद्वीपे: अधिकरण (adhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: कुश + द्वीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc. sg.); तत्पुरुषः (कुशस्य द्वीपः)

• पुत्रनामाङ्कितानि: marked with the sons’ names
• पुत्रनामाङ्कितानि: विशेषण (viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र + नाम + अङ्कित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom. pl.); तत्पुरुषः (पुत्रनाम्ना अङ्कितानि) ‘marked/inscribed with sons’ names’

• वै: indeed
• वै: निपात (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

Speakers

• Puranic narrator (cosmography section)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Sacred Geography
• Genealogy
• Cosmology

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Puranic geography is mnemonic: to remember the world is to remember its lineages; place and person are mutually referential.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vamśa (genealogies) integrated into Sarga-like cosmography.

What is the esoteric significance?

‘Aṅkita’ (marked/inscribed) implies sacralization of space through naming—territory becomes a living record of ancestral continuity.