Markandeya Purana — Adhyaya 53, Shloka 19

Adhyaya 53 — Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

Sanskrit

पुष्कराधिपतिं चापि सवनं कृतवान् सुतम् ।

महावीतो धातकीश्च पुष्कराधिपतेः सुतौ ॥

Transliteration

puṣkarādhipatiṃ cāpi savanaṃ kṛtavān sutam |

mahāvīto dhātakīś ca puṣkarādhipateḥ sutau ||

Translation

Và ông lập con trai mình là Savana làm người cai trị Puṣkara (dvīpa). Mahāvīta và Dhātakī là hai người con trai của vị chúa tể Puṣkara ấy.

Word by Word

• पुष्कराधिपतिम्: lord of Puṣkara (Puṣkarādhipati)
• पुष्कराधिपतिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुष्करस्य अधिपतिः)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक-अव्यय (also)

• सवनम्: Savana
• सवनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कृतवान्: made/appointed
• कृतवान्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + क्तवतु (कृतवान्)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः

• सुतम्: son
• सुतम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महावीतः: Mahāvīta (name)
• महावीतः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: महावीत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• धातकीः: Dhātakī (name)
• धातकीः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: धातकी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• पुष्कराधिपतेः: of Puṣkarādhipati
• पुष्कराधिपतेः: Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
• Type: Noun
• Root: पुष्कराधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (पुष्करस्य अधिपतिः) इति समास-प्रातिपदिकस्य षष्ठी

• सुतौ: two sons
• सुतौ: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन (Dual)

Speakers

• Narrative cosmography and genealogy continuation

Primary Deities

• Priyavrata

Key Themes

• Cosmology
• Genealogy
• Dynastic succession

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Succession is depicted as structured and named: the stability of realms depends on clear transmission of responsibility across generations.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vaṃśa/Vaṃśānucarita (lineage continuation) within cosmographic narration of the dvīpas.

What is the esoteric significance?

Puṣkara (lotus imagery) can suggest purity and centrality; the text’s placement of rulership there hints at an archetype of ‘lotus-throne’ order—authority grounded in cosmic symmetry.