Markandeya Purana — Adhyaya 50, Shloka 54

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

असच्छास्त्रक्रियालापदूषितेषु च दुःसह ।

तवाभिभवसामर्थ्यं भविष्यति सदा नृषु ॥

Transliteration

asac-chāstra-kriyā-lāpa-dūṣiteṣu ca duḥsaha |

tavābhibhava-sāmarthyaṃ bhaviṣyati sadā nṛṣu ||

Translation

Giữa những kẻ bị làm cho bại hoại bởi tà giáo—bởi nghi lễ và lời nói của họ—hỡi đấng khó kham chịu, năng lực chế ngự của ngươi sẽ luôn thắng thế trên loài người.

Word by Word

• असत्: false/evil
• असत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: asat (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद-रूपेण) विशेषण-प्रातिपदिकम्

• शास्त्र: treatise/doctrine
• शास्त्र: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: śāstra (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद-रूपेण) नपुंसकलिङ्ग-प्रातिपदिकम्

• क्रिया: practice/ritual act
• क्रिया: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kriyā (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद-रूपेण) स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिकम्

• लाप: talk/speech
• लाप: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: lāpa (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद-रूपेण) पुंलिङ्ग-प्रातिपदिकम्

• दूषितेषु: among those corrupted by false doctrines, practices, and talk
• दूषितेषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: √dūṣ (दूष् धातु) + -ita (क्त)
• Form: कृदन्त (past passive participle, क्त), बहुव्रीह्यर्थे विशेषण; पुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (Locative), बहुवचन (plural); समासः: असत्-शास्त्र-क्रिया-लाप-दूषित (तत्पुरुष; ‘असच्छास्त्रादिभिः दूषित’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• दुःसह: O hard-to-bear one
• दुःसह: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: duḥsaha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (singular)

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: tvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन (singular)

• अभिभव: overpowering/defeat
• अभिभव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: abhibhava (प्रातिपदिक)
• Form: (समासपूर्वपद-रूपेण) पुंलिङ्ग-प्रातिपदिकम्

• सामर्थ्यम्: power to overpower
• सामर्थ्यम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sāmarthya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा (Nominative), एकवचन (singular); समासः: अभिभव-सामर्थ्य (तत्पुरुष; ‘अभिभवस्य सामर्थ्यम्’)

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (भू धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद

• सदा: always
• सदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: sadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• नृषु: among men/people
• नृषु: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: nṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी (Locative), बहुवचन (plural)

Speakers

• Unspecified narrator addressing a Yakṣa

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Power of right doctrine
• Speech ethics
• Spiritual susceptibility

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Wrong views and degraded discourse do not remain private—they shape conduct and invite domination by harmful forces; purity of teaching and speech is a dharmic safeguard.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma-ācāra and narrative moralization; not one of the five purāṇic hallmarks.

What is the esoteric significance?

Speech (vāk) is creative power; when vāk is ‘dūṣita’, it becomes a channel for coercive energies—here personified as the Yakṣa’s abhibhava.