Shloka 46

Adhyaya 49 — Primordial Human Creation, the Rise of Desire, and the Origins of Settlements, Measures, and Agriculture

Sanskrit

प्राकारपरिखाहीनां पुरं खर्वटमुच्यते ।

शाखानगरकञ्चान्यन्मन्त्रिसामन्तभुक्तिमत् ॥

Transliteration

prākāra-parikhā-hīnāṃ puraṃ kharvaṭam ucyate | śākhānagarakaṃ cānyan mantri-sāmanta-bhuktimat ||

Translation

“Một nơi cư trú không có tường và hào được gọi là kharvaṭa. Một loại khác là śākhānagaraka (thành nhánh), được quản trị dưới các đại thần và các sāmanta (chư hầu/phiên vương).”

Word by Word

• प्राकार-परिखा-हीनम्: lacking wall and moat
• प्राकार-परिखा-हीनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राकार + परिखा + हीन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपद (प्राकार+परिखा) + हीन: 'प्राकारपरिखाभ्यां हीनम्' (devoid of wall and moat)

• पुरम्: a town
• पुरम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• खर्वटम्: (is called) kharvaṭa
• खर्वटम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: खर्वट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नामरूपेण (as designation)

• उच्यते: is called
• उच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (वचँ) (धातु)
• Form: लट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• शाखानगरकम्: a branch-town
• शाखानगरकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाखा + नगरक (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अन्यत्: another/other
• अन्यत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मन्त्रि-सामन्त-भुक्ति-मत्: having ministers, feudatories, and allotted revenues/administration
• मन्त्रि-सामन्त-भुक्ति-मत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन्त्रि + सामन्त + भुक्ति + मत् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: 'मन्त्रिसामन्तभुक्तियुक्तम्' (possessing ministerial and feudatory allotments/administration)

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Rāja-dharma
• Fortification criteria
• Administrative control (ministers, sāmantas)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Security features define civic status, and delegated governance (ministers, sāmantas) is acknowledged as a practical instrument—implying accountability structures in dharmic polity.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sthiti: preservation and administration of society through clear civic categories and governance mechanisms.

What is the esoteric significance?

A ‘town without defenses’ can allegorize a life without ethical boundaries; ‘branch-towns under ministers’ can symbolize faculties (mantri) governing subsidiary tendencies under a higher sovereignty (dharma).