Shloka 40

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

विद्याधिकस्य गुर्विण्या भारार्तस्य यवीयसः ।

मूकान्धबधिराणाञ्च मत्तस्योन्मत्तकस्य च ॥

Transliteration

vidyādhikasya gurviṇyā bhārārtasya yavīyasaḥ |

mūkāndha-badhirāṇāñ ca mattasyonmattakasya ca ||

Translation

Nên nhường quyền đi trước cho người hơn mình về học vấn, cho phụ nữ mang thai, cho người đang gánh vác nặng, cho người trẻ cần được lưu tâm, và cho người câm, người mù, người điếc; cũng như cho người say và người loạn trí.

Word by Word

• विद्याधिकस्य: of one superior in knowledge
• विद्याधिकस्य: सम्बन्ध/विशेषण (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विद्याधिक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विद्यया अधिकः); पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• गुर्विण्याः: of the venerable lady/elder woman
• गुर्विण्याः: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: गुर्विणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• भारार्तस्य: of one afflicted by a burden
• भारार्तस्य: सम्बन्ध/विशेषण (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: भारार्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भारेण आर्तः); पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• यवीयसः: of the younger (person)
• यवीयसः: सम्बन्ध/विशेषण (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यवीयस् (प्रातिपदिक; comparative)
• Form: तुलनात्मक-विशेषण (comparative); पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• मूकान्धबधिराणाम्: of the mute, blind, and deaf
• मूकान्धबधिराणाम्: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मूक (प्रातिपदिक) + अन्ध (प्रातिपदिक) + बधिर (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास; पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• मत्तस्य: of the intoxicated
• मत्तस्य: सम्बन्ध/विशेषण (Genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मत्त (कृदन्त; √मद्)
• Form: भूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• उन्मत्तकस्य: of the madman
• उन्मत्तकस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: उन्मत्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speakers

• Dharmic instruction within the Markandeya Purana’s didactic section (speaker not specified in the provided extract)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Compassionate public conduct
• Respect for learning
• Care for vulnerable persons

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Public etiquette becomes a form of non-violence: yielding prevents harm and honors both merit (learning) and vulnerability (pregnancy, disability, distress).

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra-dharma (supplementary ethical instruction), not one of the pañcalakṣaṇa narrative categories.

What is the esoteric significance?

‘Giving way’ is an outer ritual of inner humility: knowledge, life-bearing (pregnancy), and incapacity each represent conditions where ego should step aside.