Markandeya Purana — Adhyaya 34, Shloka 102

Adhyaya 34 — Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

Sanskrit

ततोऽन्नाग्रं समुद्धृत्य हन्तकारोपकल्पनम् । यथाविधि यथान्यायं ब्राह्मणायोपपादयेत् ॥

Transliteration

tato 'nnāgraṃ samuddhṛtya hantakāropakalpanam | yathāvidhi yathānyāyaṃ brāhmaṇāyopapādayet ||

Translation

Rồi, sau khi nâng phần đầu tiên của thức ăn lên và sắp đặt lễ phẩm theo điều đã dạy, người ấy nên cung kính và đúng phép dâng phần ấy cho một vị brāhmaṇa.

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), अनन्तरार्थे

• अन्नाग्रम्: the first portion/top of the food
• अन्नाग्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• समुद्धृत्य: having taken out/removed
• समुद्धृत्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उद्-हृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• हन्तकारोपकल्पनम्: the preparation/arrangement for the Hantakāra (rite)
• हन्तकारोपकल्पनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हन्तकार + उपकल्पन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (सम्बन्ध/उपपद); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• यथाविधि: according to rule
• यथाविधि: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्यय (adverb)

• यथान्यायम्: according to proper procedure
• यथान्यायम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा + न्याय (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; अव्यय (adverb)

• ब्राह्मणाय: to a Brahmin
• ब्राह्मणाय: सम्प्रदान (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• उपपादयेत्: should present/offer
• उपपादयेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√पद्/पादय् (धातु; causative)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)

Speakers

• Not specified in the provided excerpt (instructional narrative voice)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Hospitality
• Dāna
• Social order (varṇa-ācāra)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The ‘first share’ is assigned to a worthy recipient, expressing the principle that learning and ritual stewardship are supported by society; generosity precedes enjoyment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Ācāra/Dharma instruction; outside the pañcalakṣaṇa core categories.

What is the esoteric significance?

Offering the ‘foremost portion’ symbolizes surrendering the egoic claim over nourishment; the brāhmaṇa stands as the ritual ‘mouth’ through which the act is sacralized.